Микропластик дар пиряхҳои Помир ва хатари он ба оби ошомидании мо

Тасаввур кунед: шумо дар баландии беш аз 4000 метр аз сатҳи баҳр, дар миёни қуллаҳои барфпӯши Помир истодаед, ки онро ҳамчун яке аз тозатарин гӯшаҳои сайёра мешиносанд. Насими сард мевазад ва шумо пиряхеро мебинед, ки ҳазорҳо сол боз дахлнопазир боқӣ мондааст. Аммо агар ба дохили ин яхи қадимӣ амиқтар назар кунем, воқеияти даҳшатноке ошкор мешавад. Дар таркиби барфи тозаи ин кӯҳҳо заррачаҳои хурди синтетикӣ пинҳон шудаанд, ки бо чашми оддӣ дида намешаванд.

Ин микропластик аст — таҳдиди нави экологӣ, ки аллакай ба сарчашмаҳои асосии оби Тоҷикистон расидааст.

Вақте ки мо дар бораи ифлосиҳои об фикр мекунем, одатан лой, зангзанӣ ё бактерияҳо ба зеҳнамон меоянд. Аммо имрӯз вазъият комилан тағйир ёфтааст. Коршиносони соҳаи экология огоҳ мекунанд, ки обшавии пиряхҳои Помир на танҳо ҳаҷми оби дарёҳоро кам мекунад, балки миллионҳо заррачаҳои пластикии микроскопиро ба маҷрои обҳои ҷорӣ сар медиҳад. Ин обҳо тавассути дарёҳои Панҷ, Вахш ва Сирдарё ба шабакаҳои обтаъминкунии шаҳрҳо ва ноҳияҳои Тоҷикистон, аз ҷумла Душанбе ва Хуҷанд ворид мешаванд.

Чӣ гуна пластик ба баландиҳои Помир расид?

Бисёриҳо мепурсанд: чӣ гуна пластик метавонад ба ҷойҳое расад, ки дар он ҷо одамон қариб зиндагӣ намекунанд? Ҷавоб дар гардиши глобалии ҳаво ва боришот نهفته аст. Заррачаҳои пластикӣ, ки аз халтаҳо, шишаҳо ва либосҳои синтетикӣ дар шаҳрҳои калон ва корхонаҳои саноатӣ ҷудо мешаванд, бо ҷараёнҳои шамол ба масофаҳои ҳазорҳо километр интиқол меёбанд. Онҳо ҳамчун боришот — барф ва борон — дар болои пиряхҳои мо мешинанд.

Мувофиқи тадқиқотҳои охирини экологӣ, дар ҳар як литр барфи обшудаи пиряхҳои Помир тақрибан то 15-20 заррачаи микропластик ошкор карда мешавад. Ин рақам шояд хурд намояд, аммо вақте ки сухан дар бораи обшавии миллионҳо тонна ях меравад, ҳаҷми умумии пластикии ба дарёҳо рехташаванда даҳшатнок аст.

Ширкати ONEMI, ки дар бозори Осиёи Марказӣ технологияҳои пешрафтаи тозакунии обро пешниҳод мекунад, ҳамеша таъкид месозад, ки таркиби оби ошомиданӣ сол ба сол мураккабтар мешавад ва усулҳои кӯҳнаи филтратсия дигар наметавонанд саломатии оилаҳоро пурра муҳофизат кунанд.

Ин заррачаҳо бо мурури замон боз ҳам хурдтар шуда, ба нанопластикҳо табдил меёбанд. Нанопластикҳо чунон хурданд, ки метавонанд мустақиман ба деворҳои рӯдаи инсон гузашта, ба ҷараёни хун ва ҳатто ба узвҳои дарунӣ ворид шаванд.

Чаро усулҳои анъанавии коммуналӣ бесилоҳанд?

Аксари шабакаҳои обтаъминкунии Тоҷикистон, ки даҳсолаҳо пеш сохта шудаанд, барои мубориза бо ифлосиҳои классикӣ пешбинӣ шудаанд. Онҳо обро аз лой, рег, бактерияҳо ва баъзе металлҳои вазнин бо истифода аз усулҳои таҳшинкунӣ, коагулятсия ва хлордоркунӣ тоза мекунанд. Аммо микропластикҳо усули комилан дигарро талаб мекунанд.

Филтрҳои қумӣ ва ангиштие, ки дар иншооти тозакунандаи шаҳрӣ истифода мешаванд, танҳо заррачаҳои калонтарро нигоҳ медоранд. Заррачаҳои микропластик, ки андозаи онҳо аксар вақт аз 1 то 100 микронро ташкил медиҳад, ба осонӣ аз ин монеаҳо мегузаранд ва мустақиман ба крани хонаи шумо мерезанд.

Дар ин ҷо як ҳақиқати талх ва ғайричашмдошт вуҷуд дорад: ҷӯшонидани об, ки усули анъанавии безараргардонӣ дар хонаводаҳои тоҷик аст, микропластикро нест намекунад. Баръакс, ҳангоми ҷӯшидани об ҳаҷми умумии моеъ кам мешавад ва консентратсияи заррачаҳои пластикӣ дар як пиёла об боз ҳам зиёдтар мегардад. Шумо танҳо пластикии гармшударо менӯшед.

Осмоси баръакс: Сарҳадди охирини муҳофизати хонавода

Дар шароити кунунӣ, ягона технологияе, ки метавонад ба таври кафолатбахш микропластик ва нанопластикро аз об хориҷ кунад, осмоси баръакс мебошад. Ин раванд гузаштани обро таҳти фишор аз мембранаи нимгузаранда пешбинӣ мекунад. Андозаи сӯрохиҳои ин мембрана ба 0.0001 микрон баробар аст, ки ин тақрибан 500,000 маротиба хурдтар аз мӯйи инсон аст.

Барои муқоиса, хурдтарин заррачаи микропластик дар ҳудуди 0.1 то 1 микрон аст. Ин маънои онро дорад, ки пластик ҳеҷ гуна шонси гузаштан аз ин монеаро надорад. Системаҳои муосири тозакунии об, ки ин технологияро истифода мебаранд, обро дар сатҳи молекулавӣ тоза мекунанд.

Бисёре аз сокинони шаҳрҳои Тоҷикистон, аз ҷумла сокинони Душанбе, ки бо мушкилоти фишори пасти об дар ошёнаҳои болоии биноҳои истиқоматӣ рӯбарӯ ҳастанд, шикоят мекунанд, ки системаҳои осмоси баръакс хуб кор намекунанд. Ин як мушкили воқеӣ ва амалӣ аст. Барои ҳалли ин масъала, ширкати ONEMI дастгоҳҳои худро бо насосҳои худкори баландкунандаи фишор муҷаҳҳаз кардааст, ки ҳатто дар шароити заифтарин фишори об низ кори муътадилро таъмин менамоянд.

Интихоби филтр танҳо харидани як таҷҳизоти маишӣ нест. Ин сармоягузорӣ ба саломатии дарозмуддати оилаи шумост, зеро ҷисми мо қобилияти мустақилона хориҷ кардани заррачаҳои пластикии ҷамъшударо надорад.

Чӣ гуна сифати оби хонаро худи ҳозир беҳтар кунем?

Агар шумо омода набошед, ки фавран системаи касбии филтратсияро насб кунед, чанд қадами оддии амалӣ мавҷуданд, ки метавонанд хатари истеъмоли микропластикро коҳиш диҳанд. Аввалан, аз истифодаи оби бастабандишуда дар шишаҳои пластикии яккарата даст кашед. Тадқиқотҳо нишон медиҳанд, ки оби дохили шишаҳои пластикӣ нисбат ба оби кран ду баробар бештар микропластик дорад, зеро худи шиша ҳангоми нигоҳдорӣ ва интиқол заррачаҳоро ба об ҷудо мекунад.

Дуввум, барои нигоҳдории об дар хона танҳо аз зарфҳои шишагӣ ё сафолӣ истифода баред. Агар шумо аз чойники пластикии барқӣ истифода баред, кӯшиш кунед онро бо чойники металлӣ ё шишагӣ иваз намоед, зеро гармшавии пластик суръати ҷудошавии микропластикро даҳҳо маротиба метезонад.

Дар ниҳоят, фаҳмидани он муҳим аст, ки мушкилоти микропластик дар Помир танҳо як огоҳии аввалин аст. Бо назардошти тағйирёбии иқлим ва афзоиши истифодаи пластик дар сатҳи ҷаҳонӣ, сифати манбаъҳои табиии оби мо беҳтар нахоҳад шуд. Маҳз ба ҳамин хотир, истифодаи технологияҳои пешрафтаи тозакунӣ, ба монанди маҳсулоти ONEMI, имрӯз на танҳо як унсури бароҳатӣ, балки кафолати бехатарии ҳаёти ҳаррӯзаи мо гардидааст.