한국어
Аҳолии деҳаи дурдасти Роштқалъа дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон имрӯз аз чашмаҳое оби ошомиданӣ мегиранд, ки дар таркибашон ягон намуд бактерияи зараровар ва лойқа вуҷуд надорад. Ин нишондиҳандаи комил бе сарфи ягон киловатт қувваи барқ ва бе илова кардани хлор ба даст омад.
Ин муваффақияти технологӣ ба туфайли гузариш ба филтрҳои мембрании ултрафилтратсия (UF) имконпазир гардид, ки фишори табиии ҷараёни об барои кори онҳо комилан кофист.
Хулоса
- Фишори табиии об (аз 0.1 бар) барои кори пурраи системаи UF кифоя аст ва ниёз ба неруи барқро аз байн мебарад.
- Мембранаҳои ултрафилтратсионӣ 99.9% бактерияҳо ва заррачаҳои муаллақро то андозаи 0.01 микрон нигоҳ медоранд.
- Арзиши нигоҳдории система нисбат ба усулҳои анъанавии хлоркунӣ ва филтратсияи регии бисёрқабата 65% арзонтар мебошад.
Мушкилоти воқеии сифати об дар деҳоти Тоҷикистон
Мутобиқи СанПиН 2.1.4.1074-01, оби нӯшокӣ бояд аз ҷиҳати эпидемиологӣ комилан бехатар ва аз рӯи таркиби кимиёвӣ безарар бошад. Аммо дар аксари ноҳияҳои водии Вахш ва минтақаҳои кӯҳии Суғд манбаъҳои обӣ мустақиман аз дарёҳои кушода ва каналҳои обёрӣ сарчашма мегиранд. Дар фасли баҳор нишондиҳандаи лойқавии об дар ин манбаъҳо аз 150 мг/л зиёд мешавад, ки ин аз меъёри ҷоизи давлатӣ (1.5 мг/л) сад баробар зиёд аст.
Дар аксари ин минтақаҳо шабакаи мутамаркази таъминоти об вуҷуд надорад ва мардум маҷбуранд обро захира кунанд.
Истифодаи усулҳои анъанавии тозакунӣ, ба монанди таҳшинкунии оддӣ ва ҷӯшонидан, мушкилоти асосиро ҳал намекунад. Ҷӯшонидан танҳо микроорганизмҳоро нобуд месозад, вале металлҳои вазнин, қум ва лойқаи майдаро дар таркиби об боқӣ мегузорад. Илова бар ин, қатъшавии зуд-зуд ва тӯлонии интиқоли қувваи барқ дар фасли тирамоҳу зимистон имкони истифодаи системаҳои муосири осмоси баръаксро (RO), ки ба насосҳои пуриқтидори электрикӣ ниёз доранд, комилан маҳдуд месозад.
Технологияи UF: Филтратсияи физикӣ бе кимиё
Ултрафилтратсия чист ва чаро он барои шароити деҳоти Тоҷикистон мувофиқ аст? Ин раванди филтратсияи мембранавӣ мебошад, ки дар он андозаи сӯрохиҳои мембрана аз 0.01 то 0.1 микронро ташкил медиҳад. Барои муқоиса, андозаи аксари бактерияҳои патогенӣ, аз ҷумла Escherichia coli (E. coli), аз 0.5 то 2.0 микрон аст. Ин маънои онро дорад, ки бактерияҳо ва вирусҳо ба таври механикӣ боздошта мешаванд ва наметавонанд аз монеаи мембрана гузаранд.
Бартарии асосии ин усул дар он аст, ки таркиби намакҳои фоиданоки минералии об (калсий, магний, фтор) бетағйир боқӣ мемонад. Баръакси осмоси баръакс, ки обро қариб ба дистилят табдил медиҳад, технологияи ONEMI сохтори табиии обро ҳифз намуда, танҳо унсурҳои хатарнокро ҷудо мекунад.
Системаҳои муосири ширкати ONEMI маҳз бо ҳамин усул кор карда, устувории баланди гидродинамикиро таъмин менамоянд.
Ягона нуқтаи заифи ин технология, ки бояд ошкоро қайд кард, оҷиз будани он дар баробари намакҳои дар об ҳалшуда (сахтии умумии об) мебошад. Агар оби чашмаи шумо дорои миқдори зиёди намакҳои калсий бошад ва дар чойник қабати ғафси сафед (кафк) ҳосил кунад, филтри UF ин мушкилотро мустақилона ҳал карда наметавонад ва насби блоки иловагии нармкунандаи ионӣ талаб карда мешавад.
Муқоисаи техникӣ: Усулҳои тозакунии об
Барои интихоби дурусти технология, муқоиса кардани нишондиҳандаҳои техникии усулҳои гуногуни филтратсия, ки имрӯз дар бозори Тоҷикистон пешниҳод мешаванд, муҳим аст.
| Нишондиҳандаҳо | Филтри регии анъанавӣ | Системаи UF (Ултрафилтратсия) | Осмоси баръакс (RO) |
|---|---|---|---|
| Дараҷаи тозакунӣ (микрон) | 20 – 50 микрон | 0.01 – 0.1 микрон | 0.0001 микрон |
| Ниёз ба қувваи барқ | Не | Не (аз 0.1 бар кор мекунад) | Ҳатмист (насоси электрикӣ) |
| Тозакунии бактерияҳо | Паст (тақрибан 40%) | Аъло (99.9%) | Абсолютӣ (99.99%) |
| Ихроҷи об ба канализатсия | Нест | Танҳо ҳангоми шустан (5%) | Зиёд (70-80% об хориҷ мешавад) |
Таҳлили ҷадвал нишон медиҳад, ки барои минтақаҳои деҳот, ки фишори пасти об ва қатъшавии барқ мушкили доимист, технологияи UF мувофиқтарин алтернативаи самаранок ба ҳисоб меравад.
Дастури амалӣ барои насб ва нигоҳубин дар шароити деҳот
Оё медонед, ки сабаби асосии зуд вайрон шудани мембранаҳои гаронбаҳо дар чист? Ин набудани филтри тозакунии пешакӣ (грубый фильтр) аст. Барои он ки системаи ултрафилтратсияи ONEMI дар шароити деҳоти Тоҷикистон зиёда аз 3 сол бевазнинӣ хизмат кунад, риояи қоидаҳои зерини насб ва истифодабарӣ ҳатмист:
- Насби филтри механикии торӣ: Пеш аз ворид шудани об ба блоки UF, ҳатман филтри тории 50-микрониро насб кунед. Ин филтр қум, занг ва регҳои калонро бозмедорад ва умри мембранаи асосиро ду баробар дароз мекунад.
- Шустани мунтазами дастӣ: Ҳар ҳафта як маротиба крани шустани мембранаро (Flushing valve) ба муддати 3-5 дақиқа кушоед. Ҷараёни босуръати об лойқаи дар рӯи мембрана ҷамъшударо ба канализатсия мешӯяд.
- Муҳофизат аз яхкунӣ: Дар шароити зимистони сахти кӯҳистон, система бояд дар дохили хонаи гарм ё дар чоҳи амиқи гармидиҳанда (кессон) насб карда шавад. Ях бастани об дар дохили мембрана сохтори онро комилан вайрон мекунад.
Татбиқи ин қадамҳои оддӣ кафолат медиҳад, ки сокинони деҳот новобаста аз фасли сол ва сифати оби сарчашма, ҳамеша ба оби тоза ва бехатар дастрасии доимӣ хоҳанд дошт.