한국어
Соли 2023 гурӯҳи байналмилалии экологҳо ҳангоми таҳлили намунаҳои барфу яхи пиряхи Федченко дар баландии зиёда аз 5000 метр далели нигаронкунанда пайдо карданд: дар ҳар як литр оби гудохташуда то 4.2 адад заррачаҳои микропластик мавҷуд аст. Ин нишондиҳанда барои минтақаи баландкӯҳи Помир, ки сарчашмаи 60%-и захираҳои оби Осиёи Марказӣ ба шумор меравад, ҳушдори ҷиддӣ аст.
Хулоса
- Пиряхҳои Помир бо суръати 32% тезтар нисбат ба даҳсолаҳои гузашта об шуда, микропластикҳои дар яху барф ҷамъшударо ба дарёҳои Панҷ ва Вахш равон мекунанд.
- Заррачаҳои микропластикии андозаашон аз 0.1 то 5 микрометр аз филтрҳои оддии қумӣ ва механикии шаҳрӣ мегузаранд ва ба системаи оби ошомиданӣ ворид мешаванд.
- Танҳо технологияи осмоси баръакс (RO) бо мембранаҳои нимгузаранда метавонад обро аз микропластикҳо ва металлҳои вазнин бо дақиқии 99.9% тоза кунад.
Олудашавии пиряхҳои Помир ва интиқоли трансмиллии микропластик
Тӯфони чангу ғубор, ки аз биёбони Арал ва минтақаҳои саноатии атроф мевазад, заррачаҳои синтетикиро ба масофаи ҳазорон километр интиқол медиҳад. Вақте ки ин зарраҳо дар рӯи пиряхҳо мешинанд, онҳо ранги яхро ториктар карда, ҷабби нури офтобро то 18% зиёд менамоянд. Ин раванд на танҳо обшавии пиряхҳоро метезонад, балки обҳои ҷориро бо полиэтилен, полипропилен ва полистирол заҳролуд мекунад.
Дар шаҳри Душанбе ва дигар манотиқи Тоҷикистон оби нӯшокӣ асосан аз захираҳои зеризаминӣ ва рӯизаминӣ таъмин мегардад. Бо вуҷуди он ки истгоҳҳои обтозакунии шаҳрӣ тибқи стандарти давлатии ГОСТ 2874-82 фаъолият мекунанд, иншооти кӯҳнашудаи сохти шӯравӣ барои ушлаб нигоҳ доштани микрозаррачаҳои полимерӣ пешбинӣ нашудаанд. Зарраҳои микропластик бо андозаи камтар аз 5 микрометр ба осонӣ аз саддҳои регӣ ва коагулятсионӣ мегузаранд. Таҳқиқотҳо нишон медиҳанд, ки дар оби лӯлаи шаҳрҳои калони Осиёи Марказӣ ба ҳисоби миёна дар як литр то 15 заррачаи пластикӣ ёфт мешавад.
| Намуди ифлоскунанда | Андозаи зарраҳо (мкм) | Дараҷаи хатар ба саломатӣ | Самаранокии филтратсияи стандартӣ |
|---|---|---|---|
| Микропластикҳои калон | 100 – 5000 | Миёна (илтиҳоби рӯдаҳо) | 75% – 90% |
| Микропластикҳои майда | 1 – 100 | Баланд (воридшавӣ ба хун) | Камтар аз 15% |
| Нанопластикҳо | < 1 | Ниҳоят баланд (тағйироти ҳуҷайравӣ) | 0% |
Чаро усулҳои анъанавии филтратсия бесамар мебошанд?
Аксари сокинони кишвар ба филтрҳои кӯзагӣ ё соддаи карбонӣ такя мекунанд. Аммо ин филтрҳо танҳо барои нест кардани бӯи хлор ва зарраҳои калони занг пешбинӣ шудаанд. Сӯрохиҳои филтрҳои карбонии оддӣ одатан аз 10 то 50 микрометр мебошанд, ки ин ба микропластикҳои хурд имкон медиҳад бемалол аз онҳо убур кунанд. Маҳз дар ҳамин ҷо зарурати гузаштан ба технологияҳои пешрафтаи саноатӣ ва нимасаноатӣ ба миён меояд.
Оё медонед, ки оби ҷӯшонидашуда низ мушкили микропластикро ҳал намекунад? Баръакс, ҳангоми ҷӯшидани об баъзе намудҳои пластик метавонанд моддаҳои заҳролуди кимиёвиро ба монанди бисфенол А бештар хориҷ кунанд.
Ширкати ONEMI бо истифода аз технологияҳои муосири филтратсияи осмоси баръакс нишон медиҳад, ки чӣ тавр метавон ҳатто дар шароити олудашавии шадиди обҳои рӯизаминӣ оби комилан бехатар ба даст овард.
Осмоси баръакс ҳамчун стандарти тиллоии тозакунии об
Технологияи осмоси баръакс дар асоси истифодаи мембранаҳои нимгузаранда фаъолият мекунад, ки андозаи сӯрохиҳои онҳо ҳамагӣ 0.0001 микрометр (0.1 нанометр) аст. Барои муқоиса, ин нишондиҳанда аз андозаи хурдтарин заррачаи микропластик 10,000 маротиба хурдтар мебошад. Дар зери фишори баланди насос, танҳо молекулаҳои об метавонанд аз ин мембрана гузаранд, дар ҳоле ки 99.9% тамоми ифлосиҳо, аз ҷумла нанопластикҳо, намакҳои сахтӣ, металлҳои вазнин, бактерияҳо ва вирусҳо дар тарафи дигари мембрана боқӣ монда, ба канализатсия шуста мешаванд.
Дар шароити Тоҷикистон, ки обҳои зеризаминӣ аксар вақт дорои консентратсияи баланди калсий ва магний мебошанд, системаҳои осмоси баръакси ONEMI на танҳо обро аз пластик комилан тоза мекунанд, балки сахтии обро низ ба таври назаррас коҳиш дода, таҷҳизоти маиширо аз шикастхӯрӣ муҳофизат менамоянд.
Бо вуҷуди ин, як нозукии техникӣ мавҷуд аст: системаҳои осмоси баръакс барои коркарди босамари об ба фишори устувори шабакаи обтаъминкунӣ (на камтар аз 2.8 бар) ниёз доранд, ки ин дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон метавонад мушкилот эҷод кунад ва насби насоси иловагии фишордиҳандаро талаб намояд.
Интихоби дурусти таҷҳизот барои хона ва тиҷорат
Барои корхонаҳои саноатӣ, муассисаҳои тиббӣ ва хонаводаҳои калон истифодаи системаҳои осмоси баръакси нимасаноатӣ ва саноатии ONEMI самаранокии баландро таъмин мекунад. Ин системаҳо бо мембранаҳои баландсифати полимерии дорои мӯҳлати тӯлонии истифода муҷаҳҳаз шудаанд ва метавонанд дар як шабонарӯз аз 1500 то 12000 литр оби комилан тоза истеҳсол кунанд.
Сармоягузорӣ ба филтратсияи касбии об на танҳо саломатии оила ва кормандонро муҳофизат мекунад, балки хароҷоти хариди оби бастабандишударо, ки худи онҳо низ метавонанд манбаи микропластик бошанд, ба таври назаррас коҳиш медиҳад. Истифодаи оби тозашудаи баландсифат кафолати бехатарии дарозмуддат дар шароити тағйирёбии иқлими минтақа мебошад.