Чаро оби баҳории Душанбе лойқа мешавад ва чӣ гуна метавон онро соф кард

Ҳар сол бо омадани фасли баҳор, сокинони шаҳри Душанбе бо як мушкилии дерина ва такроршаванда рӯбарӯ мешаванд: тағйирёбии ранги оби ошомиданӣ ва пайдоиши таҳшинҳои лойқа дар он. Сарчашмаи асосии оби пойтахт — дарёи Варзоб — дар ин давра зери таъсири равандҳои шадиди табиӣ қарор мегирад. Обшавии босуръати барфҳо дар кӯҳсор ва боришоти пайдарпайи баҳорӣ боиси шуста шудани ҷинсҳои кӯҳӣ ва ворид шудани ҳаҷми азими лойқаву рег ба маҷрои дарё мегардад. Ин раванд на танҳо ба намуди зоҳирии об, балки ба сифати химиявӣ ва биологии он низ таъсири ҷиддӣ мерасонад.

Аз нуқтаи назари таҳлили соҳавӣ, ин масъала танҳо як мушкилии мавсимии эстетикӣ нест. Ин озмоиши бузург барои инфрасохтори коммуналии шаҳр ва системаҳои филтратсияи хонагӣ мебошад. Вақте ки сатҳи тирагии об аз меъёрҳои муқарраршуда даҳҳо маротиба боло меравад, усулҳои анъанавии тозакунӣ дар сатҳи шаҳрӣ наметавонанд амнияти 100-фоизаи обро дар нуқтаи ниҳоии истеъмол, яъне дар ҷӯмраҳои хонадони мо таъмин кунанд.

Динамикаи тағйирёбии сифати оби Варзоб дар фасли баҳор

Дарёи Варзоб бо оби зулолу серҳосилаш машҳур аст, аммо дар давраи аз моҳи март то май хислати он комилан тағйир меёбад. Мувофиқи маълумоти мониторинги бисёрсолаи экологӣ, нишондиҳандаи тирагии оби дарё дар ин давра метавонад аз 5-10 мг/л дар фасли зимистон то ба зиёда аз 10 000 – 15 000 мг/л дар авҷи обхезӣ боло равад. Ин зарраҳои муаллақ асосан аз гил, қум, моддаҳои органикии пусида ва минералҳои гуногун иборатанд.

Дар ин давра стансияҳои обтозакунии шаҳрӣ, аз ҷумла Султони Бодом ва Худҷореъ, бо фишори ниҳоят баланд кор мекунанд. Барои коҳиш додани тирагӣ ва безараргардонии об, миқдори коагулянтҳо ва хлор зиёд карда мешавад. Ин усул обро аз ҷиҳати бактериологӣ бехатар мегардонад, вале таъм ва бӯйи онро тағйир дода, дар таркиби об боқимондаҳои пайвастагиҳои хлордор ва намакҳои сахтиро боқӣ мегузорад.

Дар маҳаллаҳои шимолии Душанбе, ба монанди маҳаллаи Варзоб ГЭС ё обанбори кӯҳна, сокинон аксар вақт шикоят мекунанд, ки ҳатто пас аз ҷӯшонидан дар таги чойник қабати ғафси сафед ва лойқаи зардчатоб пайдо мешавад. Ин нишон медиҳад, ки филтратсияи оддии механикии шаҳрӣ барои пурра тоза кардани об аз намакҳои ҳалшуда ва зарраҳои хурдтарини гил кофӣ нест.

Мушкилоти техникии филтратсияи анъанавӣ дар шароити лойқашавии шадид

Бисёре аз сокинони пойтахт барои тоза кардани об аз кӯза-филтрҳо (кувшин) ё филтрҳои оддии механикии соплои ҷӯмра истифода мебаранд. Дар шароити лойқаи баҳорӣ, ин гуна дастгоҳҳо самаранокии худро зуд гум мекунанд. Филтрҳои ба ном “кӯзагӣ” дорои картриҷҳои хурди ангиштӣ мебошанд, ки барои гирифтани лойи ғафс пешбинӣ нашудаанд. Онҳо дар давоми 3-5 рӯзи аввали лойқашавӣ пурра масдуд (забивать) мешаванд ва амалан аз кор мебароянд.

Технологияи осмоси баръакс (Reverse Osmosis) дар ин замина ҳамчун стандарти тиллоӣ эътироф шудааст. Он дорои мембранаест, ки андозаи сӯрохиҳои он ба 0.0001 микрон баробар аст. Ин имкон медиҳад, ки на танҳо лой ва рег, балки молекулаҳои вазнини металлҳо, вирусҳо ва бактерияҳо низ ба таври пурра боздошта шаванд.

Тавре ки аз ҷадвал бармеояд, фарқияти нишондиҳандаҳо ниҳоят калон аст. Оби баҳории Варзоб бе тозакунии бисёрзинагии хонагӣ метавонад ба саломатии кӯдакон ва аъзоёни оила, хусусан ба системаи ҳозима ва гурдаҳо, зарари ҷиддӣ расонад.

Омилҳои пинҳонии хатар: Хлор ва моддаҳои органикӣ

Вақте ки дарё лой мешавад, корхонаҳои обтозакунӣ маҷбуранд миқдори хлорро барои дезинфексия зиёд кунанд. Хлор бо моддаҳои органикии дар лой мавҷудбуда вокуниш нишон дода, тригалометанҳоро (пайвастагиҳои хатарноки канцерогенӣ) ба вуҷуд меорад. Ин маънои онро дорад, ки ҳатто агар об аз назар соф ва шаффоф намояд ҳам, бӯйи шадиди хлор ва мавҷудияти ин моддаҳои пинҳонӣ хатари дигарро эҷод мекунад. Филтрҳои муосири истеҳсолкунандагони пешсаф, ба монанди бренди маъруфи ONEMI, маҳз бо ҳамин мақсад системаҳои семарҳилаи пешакиро истифода мебаранд, то хлор ва пайвастагиҳои онро пеш аз расидан ба мембранаи асосӣ пурра ҷаббида гиранд.

Оё ҷӯшонидани оддӣ метавонад ин мушкилотро ҳал кунад? На ҳамеша. Ҷӯшонидан бактерияҳоро мекушад, вале консентратсияи металлҳои вазнин ва намакҳоро аз ҳисоби бухор шудани об боз ҳам зиёдтар мекунад. Илова бар ин, лойи майдаи гилӣ ҳангоми ҷӯшонидан нест намешавад, балки танҳо ба таҳшин табдил меёбад.

Чӣ тавр усули осмоси баръакс обро дар шароити Душанбе наҷот медиҳад

Барои он ки филтри об дар давоми мавсими баҳорӣ зуд аз кор набарояд, он бояд дорои сохтори интеллектуалии тақсимоти фишор ва марҳилаҳои дурусти филтратсия бошад. Системаҳои муосири тозакунӣ аз якчанд қабатҳои филтрӣ иборатанд, ки ҳар кадоме вазифаи мушаххаси худро иҷро мекунанд.

Қадами аввал — ин тозакунии механикӣ мебошад. Дар ин марҳила зарраҳои калони лой, рег ва занг гирифта мешаванд. Дар шароити оби Варзоб, ин қабат бояд дорои иқтидори баланди нигоҳдории лой бошад. Қадами дуюм — филтри карбони фаъолшуда, ки бӯй, ранг ва хлори озодро нест мекунад. Танҳо пас аз ин ду марҳила, об ба мембранаи осмоси баръакс ворид мешавад. Дар ин ҷо об ба ду қисм тақсим мешавад: оби комилан соф, ки ба зарфи махсус ё рост ба ҷӯмра меравад, ва оби лойқаву консентратсияшуда, ки мустақиман ба канализатсия рехта мешавад. Ин раванд имкон медиҳад, ки мембрана худашро ҳамеша тоза нигоҳ дорад ва умри дарозтар бинад.

Яке аз хусусиятҳои муҳими филтрҳои баландсифати ONEMI дар он аст, ки онҳо бо насосҳои махсуси фишордиҳанда муҷаҳҳаз шудаанд. Дар бисёр биноҳои баландошёнаи Душанбе, хусусан дар мавсими баҳор ва тобистон, фишори об паст мешавад. Насоси дарунсохт кафолат медиҳад, ки система новобаста аз фишори қубурҳои шаҳрӣ бо самаранокии 100% кор кунад.

Интихоби филтри об барои хонавода на танҳо хароҷот, балки сармоягузорӣ ба саломатии дарозмуддат аст. Истифодаи оби тозаи филтршуда хатари бемориҳои гурда, санг пайдошавӣ ва мушкилоти меъдаву рӯдаро дар байни кӯдакону калонсолон ба таври назаррас коҳиш медиҳад. Бо назардошти вазъи экологии дарёи Варзоб дар фасли баҳор, доштани як системаи боэътимоди осмоси баръакс дар ҳар як хонадони пойтахт ба як зарурати ҳаёти ҳамарӯза табдил ёфтааст.