한국어
Wani bincike da aka wallafa a mujallar Scientific Reports a watan Fabrairun 2026 ya gano cewa kashi 65.5% na ruwan sachet da aka gwada a jihar Legas na dauke da gubar (lead) fiye da matakin da Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta kayyade. Wannan ba labari ba ne ga duk wanda ya saba da kasuwar ruwan sachet a Najeriya, amma yana tayar da wata tambaya mai muhimmanci: shin ruwan sachet da muke sha kullum lafiya ne? Kuma yaya za ka tabbatar da cewa abin da ka saya ba zai cutar da kai ko iyalinka ba?
A wannan rubutun, za mu duba abin da bincike ya ce game da ingancin ruwan sachet, yadda ake gane wanda ya dace, da kuma mafita ta dogon lokaci wacce za ta baka iko da ingancin ruwan da kake sha a gida.
Me ya sa ruwan sachet ya zama ruwan sha na kowa a Najeriya
Najeriya kasa ce mai fiye da mutane miliyan 233, bisa kididdigar Majalisar Dinkin Duniya na shekarar 2024. Duk da haka, ruwan famfo na birane ba ya isa ga kowa, kuma a yankunan karkara ma ba a samun ruwa mai tsabta cikin sauki. Wutar lantarki ta katsewa kuma tana shafar ayyukan samar da ruwa na gwamnati.
A wannan yanayi, ruwan sachet – wanda ake kira “pure water” – ya zama hanya mafi sauki da arha ga miliyoyin iyalai na samun ruwan sha. Ana sayar da shi a kasuwanni, kantuna, tashoshin mota, da kuma a ƙofar gida, sau da yawa akan naira 20 zuwa 30. Ga mai sana’a ko dalibi mai zaman kansa, shi ne mafita mafi sauki.
Amma saukin samu ba ya tabbatar da lafiya. Kasancewar masana’antun samar da ruwan sachet suna da yawa – wasu masu rajista da Hukumar Kula da Abinci da Magunguna ta Kasa (NAFDAC), wasu kuma ba su da rajista – ya sa ingancin ruwan ya bambanta sosai daga wannan masana’anta zuwa waccan.
Abin da bincike ya gano game da ingancin ruwan sachet
Binciken da aka wallafa a mujallar Scientific Reports a shekarar 2026 ya gwada samfuran ruwan sachet guda 29 daga kananan hukumomi 20 na jihar Legas. Sakamakon ya nuna cewa gubar (lead) ta wuce matakin WHO a kashi 65.5% na samfuran, arsenic (aseniki) a kashi 51.7%, uranium a kashi 17.2%, da kuma mercury a kashi 3.5%. Wadannan karafa masu nauyi suna taruwa a jiki a hankali, kuma suna iya haifar da matsalolin koda, jijiyoyi, da ci gaban yara.
Wani bincike na daban da aka yi a karamar hukumar Gwale ta jihar Kano ya kwatanta ruwan sachet guda 30 – guda 15 masu rajistar NAFDAC da kuma guda 15 marasa rajista. Sakamakon ya nuna cewa samfuran da suka samu rajistar NAFDAC sun cika ka’idojin tsabta na NAFDAC da kuma na Hukumar Kula da Ka’idojin Najeriya (SON), yayin da wasu daga cikin marasa rajista suka wuce iyaka. Wannan yana nuna cewa rajistar NAFDAC ita ce alamar farko ta inganci da ya kamata ka nema.
Bincike na uku da aka yi a Wukari, jihar Taraba, wanda aka wallafa a shekarar 2023, ya gano kwayar cutar E. coli a dukkan samfuran ruwan sachet da aka gwada. Kwayar E. coli alama ce ta gurbatar najasa, kuma tana iya haifar da gudawa da cututtukan ciki, musamman ga jarirai da yara kanana. Wannan shi ya sa masana suka ce jarirai sun fi fuskantar hadari daga ruwan sachet, ko da kuwa sauran sigogi sun cika ka’idoji.
Nau’in gurɓataccen abu da hadarinsa
| Gurɓataccen abu | Iyakar WHO | Abin da bincike ya samu |
|---|---|---|
| Gubar (Lead) | 0.01 mg/L | Ya wuce iyaka a 65.5% na samfuran Legas |
| Arsenic | 0.01 mg/L | Ya wuce iyaka a 51.7% na samfuran Legas |
| Uranium | 0.03 mg/L | Ya wuce iyaka a 17.2% na samfuran Legas |
| E. coli (kwayar cuta) | Ba a samu ba | An gano a dukkan samfuran Wukari |
Yadda ake gane ruwan sachet mai lafiya
Ba kowane ruwan sachet ne mai hadari ba. Masana’antu da yawa masu rijista suna samar da ruwa mai tsabta da ya cika ka’idoji. Amma dole ne ka koyi yadda ake gane wanda ya dace. Ga alamomi masu muhimmanci da ya kamata ka duba kafin ka saya:
- Lambar rajistar NAFDAC – kowace masana’anta mai rijista dole ta buga lambar rajistar ta a jikin ledar. Idan babu ta, kada ka saya.
- Ranar samarwa da ranar ƙarewa – ruwan sachet mai inganci dole ya nuna lokacin da aka samar da shi da kuma lokacin da zai ƙare. Leda da ba ta da wadannan bayanai tana nuna rashin bin ka’idoji.
- Yanayin ledar – ledar kada ta yage ko ta ɗigo. Idan ruwan yana zubowa, kwayoyin cuta na iya shiga.
- Tsabtar ruwan – ruwan ya kamata ya zama mabayyani, ba tare da ƙura ko wani abu da ke yawo a ciki ba.
- Wari – idan ruwan yana da wari ko dandano na ban mamaki, kada ka sha.
Idan ka ga duk wadannan alamomi sun cika, to ruwan da kake riƙe da shi ya fi aminci. Amma ka tuna, wadannan dubawa ne kawai – ba za su gano gubar ko arsenic da ba a iya gani ba, domin wadannan karafa ba sa canza launi ko wari na ruwa. Wannan shi ya sa duban dakin gwaje-gwaje ya zama muhimmi.
Me ya kamata ka kiyaye kafin ka sha ruwan sachet
Ko da ruwan sachet ya fito daga masana’anta mai rijista, akwai wasu abubuwa da ya kamata ka kiyaye domin kare lafiyarka:
Na farko, kada ka saya ruwan sachet da ke kwance a rana. Zafin rana yana sa kwayoyin cuta su karu cikin sauri, kuma yana iya sa sinadaran ledar su shiga cikin ruwan. Ka nemi dillalin da ke ajiye ruwansa a wuri mai inuwa.
Na biyu, ka sha ruwan sachet nan da nan bayan ka buɗe, ko kuma ka ajiye shi a firiji. Ruwan da aka buɗe ya bar shi na dogon lokaci yana taruwa da kwayoyin cuta daga iska.
Na uku, ka kula sosai da yara kanana da jarirai. Kamar yadda binciken Wukari ya nuna, jarirai sun fi fuskantar hadari daga ruwan da aka gurbata, ko da kuwa manya ba su nuna alamun cuta ba. Idan zaka iya, ka tafasa ruwan kafin ka ba jarirai, ko kuma ka yi amfani da matatar ruwa a gida.
Mafita ta dogon lokaci: matatar ruwa a gida
Gaskiyar magana ita ce, dogaro da ruwan sachet yana barin iko da ingancin ruwanka a hannun wasu. Kowane leda da ka buɗe, kana dogara ne da masana’anta da ba ka sani ba. Mafita mafi dorewa ita ce ka sami matatar ruwa a gida – ta yadda kanka za ka iya tabbatar da cewa ruwan da iyalinka suke sha yana da tsabta.
Matatun ruwa na RO (reverse osmosis) suna cire karafa masu nauyi kamar gubar da arsenic, kwayoyin cuta, da kuma sinadaran da ke ba ruwa dandano. Matatun UF (ultrafiltration) kuma suna cire kwayoyin cuta ba tare da bukatar wutar lantarki ba, wanda ya dace da yankunan da wutar ke katsewa. Idan kana son sanin bambanci tsakanin su biyu, mun yi bayani dalla-dalla a wannan rubutun da ya kwatanta RO da UF.
Kafin ka zaɓi matatar ruwa, yana da kyau ka fara gane alamun ruwa mara kyau a gidanka. Mun tattara jagora akan yadda ake gano alamun ruwa mara kyau, wanda zai taimaka maka ka fahimci matsalar ruwanka kafin ka zaɓi mafita.
ONEMI, kamfani mai samar da matatun ruwa daga Dongguan na kasar Sin, yana samar da matatun ruwa na RO da UF da suka dace da yanayin ruwa da wutar lantarki na Najeriya. Manufar ita ce ka sami ruwa mai tsabta a cikin gidanka, ba tare da dogaro da leda ba. Idan kana son sanin yadda ake zaɓar matatar ruwa mafi dacewa ga gidanka, duba jagorar zaɓin matatar ruwa ta gida.
Ruwa mai tsabta ba alatu ba ne, hakki ne. Kuma mafi kyawun hanyar kare shi ita ce ka mallaki yadda ake samar da shi.