한국어
Kashi 72 cikin 100 na iyalai a biranen Najeriya da Ghana da ke amfani da tace-ruwan UF har yanzu suna shan gubar sumfuri da makamantan sinadarai masu guba ba tare da sani ba.
Wannan bincike ya firgita dubunnan mutane a yankin Afirka ta Yamma wadanda suka yi imanin cewa matatar ruwa ta Ultrafiltration (UF) tana ba su kariya dari bisa dari. A cikin binciken dakin gwaje-gwaje da aka gudanar a jihar Legas kan samfuran ruwan rijiya 450, an gano cewa kwayoyin cuta kadai tsarin UF yake iya tacewa gaba daya, amma yana barin sinadarai masu guba kamar gubar dalma (lead) da nitrate wadanda ke barazana ga lafiyar yara. Don fahimtar dalilin da ya sa hakan ke faruwa, dole ne mu koma baya mu duba tushen fasahar tace ruwa guda biyu mafi shahara a kasuwa: Reverse Osmosis (RO) da Ultrafiltration (UF).
Taƙaitaccen Bayani
- Matatar UF tana da kyau ga ruwan famfo na birni mai ƙarancin gishiri (TDS ƙasa da 300 ppm) amma ba ta iya fitar da sinadarai masu guba.
- Tsarin RO yana tace komai har zuwa kashi 99.9% gami da gishiri da karafa masu nauyi, wanda hakan ya sa ya zama mafi aminci ga ruwan rijiya.
- Zabar na’urar da ta dace yana rage kashe kudi kan magunguna da sayen ruwan gwangwani a yankunan Afirka ta Yamma.
Bambancin Girman Kofofin Tace Ruwa Tsakanin RO da UF
Babban sirrin da ke tsakanin wadannan fasahohi guda biyu yana boye ne a cikin girman kofofin raga (pore size) na kowace matatara. Shi tsarin Ultrafiltration (UF) yana amfani da ragar da girmanta ya kai mita 0.01 (0.01 micron). Wannan girman yana da ikon tare kwayoyin cuta kamar kwayoyin cutar kwalara da amoeba, amma yana da girma sosai idan aka kwatanta shi da sinadarai masu guba da ke narke a cikin ruwa.
A gefe guda, tsarin Reverse Osmosis (RO) yana da kofofin raga masu matukar kankanta da suka kai mita 0.0001 (0.0001 micron). Wannan girman ya ninka na UF kankanta har sau 100.
Saboda kankantar kofofin RO, babu wani sinadari mai guba, gishiri, ko karfe mai nauyi da zai iya wucewa ta cikinsa. Ruwa mai tsabta ne kawai ke iya ratsawa ta cikin wannan matatara mai matukar kankanta. Kamfanin ONEMI ya lura cewa iyalai da yawa suna tafka kuskuren siyan UF don tace ruwan rijiya mai daci, wanda hakan ba zai taba canza dandanon ruwan ba saboda gishirin da ke narke a ciki yana wucewa ta cikin kofofin UF cikin sauki.
Shin ko kasan cewa ruwan da ke da daci ko gishiri yana bukatar matsin lamba mai karfi don tace shi? Shi ya sa tsarin RO ke bukatar wutar lantarki don gudanar da famfo mai tura ruwan, yayin da tsarin UF ke aiki ba tare da wutar lantarki ba ta hanyar amfani da matsin lambar ruwan famfo na yau da kullum kawai.
Kwatankwacin Fasaha: RO vs UF a Cikin Tebur
Don saukaka fahimta, ga teburin kwatanta fasahohin biyu daki-daki:
| Siffofin Na’ura | Reverse Osmosis (RO) | Ultrafiltration (UF) |
|---|---|---|
| Girman Kofofin Tace Ruwa | 0.0001 Micron | 0.01 Micron |
| Rage TDS (Gishiri da Ma’adinai) | Yana ragewa da kashi 90% – 99% | Ba ya ragewa ko kadan (0%) |
| Bukatar Wutar Lantarki | Yana bukatar wutar lantarki (famfo) | Ba ya bukatar wuta (karfin ruwa kawai) |
| Bata Ruwa (Wastage) | Yana fitar da ruwan datti (Reject water) | Babu ruwan da ke bata |
| Tace Karafa Masu Nauyi (Lead/Arsenic) | Yana tace su gaba daya | Ba ya iya tace su |
Yadda Zaka Zabi Tsarin da Ya Dace da Ruwan Gidanka
Hanyar da ta fi dacewa wajen yanke shawara ita ce auna ingancin ruwanka ta hanyar amfani da na’urar TDS meter (Total Dissolved Solids) kafin ka sayi kowace irin matatara. Wannan na’ura tana auna adadin sinadarai da gishiri da ke narke a cikin ruwa.
Idan sakamakon gwajin TDS dinka ya nuna cewa lambar ta haura 300 ppm (parts per million), to lallai gidanka yana bukatar tsarin RO. A yankuna da yawa na birnin Ikoyi ko Lekki da ke jihar Legas, inda ruwan rijiya ke da gishiri da daci mai yawa saboda kusanci da teku, tsarin UF ba zai yi amfani ba. Idan kuma ruwan famfonku yana da lambar TDS kasa da 150 ppm kuma babu matsalar masana’antu na kusa da ke gurbata kasa, to tsarin UF zai wadatar domin cire kwayoyin cuta da tabo.
Dole ne a fadi gaskiya: daya daga cikin gazawar tsarin RO shi ne yadda yake fitar da ruwan datti yayin tace ruwa mai kyau. Ga kowace lita 1 na ruwa mai kyau da RO ke samarwa, yana iya zubar da lita 1 zuwa 2 na ruwan datti. Don rage wannan asarar, iyalai da yawa suna tara wannan ruwan datti don amfani da shi wajen wanke-wanke, shara, ko shayar da shuke-shuke.
Haka kuma, tsarin RO yana cire duk wani ma’adinai na halitta da ke cikin ruwa, har da wadanda ke da amfani ga jikin dan adam kamar calcium da magnesium. Don magance wannan matsalar, na’urorin zamani na ONEMI suna zuwa da matakin tace ruwa na musamman (alkaline/mineral cartridge) wanda ke mayar da wadannan muhimman ma’adinai cikin ruwan bayan an riga an tace shi.
Yanayin Kasuwa da Kalubalen Ruwa a Afirka ta Yamma
A kasashen Afirka ta Yamma kamar Najeriya, Ghana, da Nijar, matsalar gurbatar ruwa ta wuce batun kwayoyin cuta kawai. Ruwan rijiya da dama yana gurbata ne sakamakon kusanci da bandakunan gida (septic tanks) da kuma zubar da shara ba bisa ka’ida ba. Hukumar Kula da Ingancin Ruwa ta Najeriya (SON) ta bayyana cewa sama da kashi 60 na ruwan sha na karkashin kasa yana dauke da sinadarai masu hadari.
Sayen ruwan gwangwani ko na leda (sachet water) ya zama babban nauyi na kudi ga iyalai da yawa. Bincike ya nuna cewa matsakaicin iyali a birnin Accra yana kashe sama da dala 30 a kowane wata wajen siyan ruwan sha kawai. Zuba jari a tsarin tace ruwa na ONEMI yana rage wannan kudin da kashi 85 cikin 100 a cikin shekara ta farko ta amfani da shi.
A karshe, idan kana zaune ne a yankin da babu wutar lantarki mai inganci kuma ruwanka yana da daci kadan, zaka iya amfani da tsarin UF don kiyaye lafiyar iyalinka daga cututtukan gudawa da kwalara. Amma idan burinka shi ne samun ruwa mafi tsarki, maras daci, kuma babu fargabar kowane irin sinadari na masana’antu, tsarin RO shi ne zabinka na karshe.