한국어
Iyali 14,200 a yankin Lekki da ke jihar Legas sun daina amfani da ruwan rijiyoyinsu gaba ɗaya a cikin shekarar 2023 bayan da binciken dakin gwaje-gwaje ya nuna cewa matakin ƙarfe (Iron) da ke cikin ruwan ya kai miligram 4.8 a kowace lita guda—wato ya ninka mizanin da Hukumar Standard Organisation of Nigeria (SON) ta amince da shi har sau 16.
Wannan gagarumar asara ce ga tattalin arzikin gidaje da masana’antu da suka kashe miliyoyin Nairori wajen ginin rijiyoyin burtsatse, ba tare da sanin cewa ruwan karkashin kasa na yankunan Yammacin Afirka yana makare da sinadarin iron mai cutarwa ba.
Taƙaitaccen Bayani
- Mafi yawancin rijiyoyin Najeriya suna ɗauke da sinadarin ƙarfe (Fe2+ da Fe3+) wanda ya wuce mizanin SON na 0.3mg/L.
- Tace ruwa ta hanyar yashi da gawayi na gargajiya ba ta iya fitar da narkar daɗɗen ƙarfe (dissolved iron) daga ruwa.
- Fasahar tace ruwa ta zamani mai amfani da iska (oxidation) da carbon block ita ce kadai mafita mai dorewa.
Kafin a kai ga wannan babban bincike, mutane da yawa a yankunan Legas, Fatakwal, da birnin Abuja sun shafe shekaru suna mamakin dalilin da ya sa fararen tufafinsu ke komawa launin rawaya ko launin tsatsa bayan sun wanke su da ruwan famfo. Wasu kuma sun sayi tankunan adana ruwa na roba har sau hudu a cikin shekaru biyar saboda tsatsar ƙarfe tana lalata jikin tankunan tana ruda su.
Me Ya Sa Ruwan Rijiyoyinmu Ke Cike da Tsatsa?
Akwai wani babban kuskure da mutane ke yi na cewa idan ruwa ya fito fari sol daga rijiya, to ba shi da matsalar ƙarfe. Wannan sam ba haka yake ba.
A karkashin kasa, inda babu iskar oxygen da yawa, sinadarin ƙarfe yana zama ne a matsayin Ferrous Iron (Fe2+), wanda yake narke cikin ruwa kuma ba shi da launi ko datti da ido zai iya gani. Amma zaran ruwan ya fito sama ya hadu da iskar sararin samaniya, sai ya rikide ya koma Ferric Iron (Fe3+). Wannan shi ne lokacin da ruwan zai fara canza launi zuwa ja, rawaya, ko ruwan kasa-kasa bayan mintuna kalilan.
Najeriya tana daya daga cikin kasashen da ke da arzikin ma’adinai a karkashin kasa, kuma hakan ya sa kasar ke da yankuna masu dauke da sinadarin latirite (laterite soil) wanda ke da wadata sosai da sinadarin iron. Lokacin da ruwan sama ya ratsa cikin kasa zuwa cikin ramin rijiyar burtsatse, yana narkar da wadannan ma’adinai ya kwaso su zuwa cikin famfonku.
Shin kun san cewa shan ruwan da ke da tarin sinadarin ƙarfe na tsawon lokaci yana iya haifar da cututtukan hanta da ciwon suga? Haka kuma, yana toshe magudanar ruwa na gida, yana rage karfin kumfar sabulu da kashi 65%, sannan yana lalata dandanon abinci musamman shayi da shinkafa.
Mizanin Ma’aikatar Lafiya da na Duniya Kan Sinadarin Iron
Bari mu kalli alkaluma na gaskiya. Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) tare da Hukumar Kula da Ingancin Ruwa ta Najeriya (NIS) sun sanya takamaiman ka’idoji don kiyaye lafiyar al’umma.
| Siffar Ruwa / Ma’adinai | Mizanin SON (Najeriya) | Mizanin WHO (Duniya) | Illar Idan Ya Wuce Ka’ida |
|---|---|---|---|
| Iron (Fe) | 0.3 mg/L | 0.3 mg/L | Canza launi, daci, cutar hanta |
| Manganese (Mn) | 0.2 mg/L | 0.1 mg/L | Dodon baki, matsalar jijiya |
| pH Value | 6.5 – 8.5 | 6.5 – 8.5 | Lalata bututun karfe (corrosion) |
| TDS (Gaba daya gishiri) | 500 mg/L | 600 mg/L | Gishiri-gishiri, daci, matsalar koda |
Idan ka duba wannan teburin da kyau, za ka fahimci cewa koda dan karamin canji a cikin alkaluman nan yana iya canza ingancin ruwan da kake sha gaba daya.
Abin mamaki shi ne, binciken da aka gudanar a jihar Delta ya nuna cewa kashi 74% na rijiyoyin burtsatse masu zaman kansu suna da matakin iron da ya kai 1.5mg/L zuwa 3.2mg/L. Wannan yana nufin kusan dukkanin gidaje a wadannan yankuna suna amfani da ruwan da bai dace da lafiya ba.
Yadda Ake Magance Matsalar Ruwan Karfe yadda Ya Kamata
Mutane da yawa suna asarar kudi wajen sayen sinadarin chlorine ko gishiri suna zubawa a cikin rijiyoyinsu da nufin kashe tsatsar ƙarfe. Wannan babban kuskure ne na fasaha domin yin hakan yana kara acidity din ruwan ne kawai kuma yana sa bututun karfe na karkashin kasa su ruda da sauri.
Hanya mafi inganci ita ce amfani da tsarin tace ruwa na zamani wanda ke dauke da matakai daban-daban (multi-stage filtration system). Ga yadda tsarin ke aiki:
Na farko, ana amfani da tsarin Aeration (fesa iska) don tilasta wa narkar daɗɗen ƙarfen (Fe2+) ya hadu da oxygen domin ya koma dunkulallen ƙarfe (Fe3+). Da zarar ya zama dunkulalle, sai a tura ruwan cikin matatun yashi na musamman da ake kira Manganese Greensand ko kuma matatar carbon mai inganci don raba datti da ruwan.
Kamfanin ONEMI na kasar Sin, wanda ya kware wajen kera na’urorin tace ruwa na OEM, ya samar da ingantattun matatun ruwa na gida da na masana’antu wadanda aka kera su musamman don magance matsalolin ruwan Yammacin Afirka. Wadannan na’urori suna amfani da fasahar tace ruwa ta zamani wadda ke iya rage matakin ƙarfe daga 5.0mg/L zuwa kasa da 0.1mg/L cikin dakika kalilan.
Bugu da kari, amfani da tsarin Reverse Osmosis (RO) tare da matatar carbon yana taimakawa kwarai wajen fitar da ragowar dandano mai daci da kuma warin da iron ke haifarwa a cikin ruwan sha.
Zabar Na’urar Tace Ruwa: Abubuwan Da Ya Kamata Ku Sani
Kafin ku yanke shawarar siyan kowace irin na’ura ko kuma tsarin tace ruwa na masana’anta, yana da matukar muhimmanci ku fara yin gwajin ruwa a dakin gwaje-gwaje (chemical water analysis). Wannan gwajin zai bayyana muku ainihin adadin iron, manganese, da kuma pH na ruwan ku.
Idan kuka tura sakamakon gwajin ku ga masana irin su ONEMI, za su iya tsara muku na’urar da ta dace daidai da irin matsalar ruwan ku (customized OEM solution). Wannan yana ceton kudi maimakon siyan na’urar da ba za ta iya jure yawan tsatsar da ke cikin ruwan rijiyar taku ba.
Haka kuma, dole ne ku tabbatar da cewa kuna duba ingancin kayan da aka kera matatar da su. Wasu matatun suna amfani da robobi marasa inganci wadanda ke saurin tsagewa saboda zafi da matsin lamba na kasashen Afirka. Don haka, zabar kamfani mai inganci da takardar shaida ta duniya shi ne babban makamin ku na samun ruwa mai tsafta.
A karshe, kula da lafiyar ruwan sha ba abu ne na wasa ba. Ruwa mai tsatsa ba wai kawai yana bata kyawun gidanku ba ne, yana hankali-hankali yana gurgunta lafiyar iyalanku da kuma rage darajar dukiyar ku gaba daya.