គ្រោះថ្នាក់សុខភាពពីទឹកមិនស្អាត និងដំណោះស្រាយតម្រងត្រូវស្តង់ដារ

ការទទួលបានទឹកស្អាត និងសុវត្ថិភាពសម្រាប់ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ នៅតែជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំមួយនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ទោះបីជាមានការខិតខំប្រឹងប្រែងពីរាជរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការដៃគូនានាក្នុងការបង្កើនវិសាលភាពផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាតយ៉ាងណាក្តី ក៏ប្រភពទឹកនៅតាមតំបន់ជាច្រើននៅតែរងការបំពុលដោយសារធាតុគីមីកសិកម្ម កាកសំណល់ឧស្សាហកម្ម និងមេរោគចម្លងផ្សេងៗ។ ការប្រើប្រាស់ទឹកដែលគ្មានប្រភពច្បាស់លាស់ ឬមិនបានឆ្លងកាត់ការចម្រោះត្រឹមត្រូវ គឺជាប្រភពចម្បងនៃជំងឺកាចសាហាវជាច្រើនប្រភេទ ដែលបំផ្លាញសុខភាពប្រជាពលរដ្ឋដោយមិនដឹងខ្លួន។

១. ការវិភាគស្ថានភាពគុណភាពទឹក និងប្រភពបំពុលនៅកម្ពុជា

ផ្អែកលើរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវលើវិស័យទឹកស្អាត និងអនាម័យនៅកម្ពុជា គុណភាពទឹកប្រើប្រាស់មានភាពខុសប្លែកគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់ទីប្រជុំជនភាគច្រើនទទួលបានទឹកម៉ាស៊ីនដែលមានការសម្លាប់មេរោគជាមូលដ្ឋាន ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធបណ្តាញទុយោចាស់ៗអាចបង្កឱ្យមានការលេចធ្លាយ និងនាំយកច្រែះដែក ឬដីល្បាប់ចូលក្នុងទឹកប្រើប្រាស់តាមផ្ទះ។ ដោយឡែក នៅតំបន់ជនបទ និងជាយក្រុង ការពឹងផ្អែកលើទឹកអណ្តូង និងទឹកបឹងបួរនៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ ដែលប្រភពទឹកទាំងនេះងាយរងការបំពុលបំផុត។

យោងតាមទិន្នន័យពីមន្ទីរពិសោធន៍វិភាគគុណភាពទឹក សារធាតុបំពុលសំខាន់ៗដែលត្រូវបានរកឃើញក្នុងប្រភពទឹកនៅកម្ពុជា រួមមាន៖

• សារធាតុអាសេនិក (Arsenic)៖ ជួបប្រទះច្រើនបំផុតនៅតាមបណ្តោយដងទន្លេមេគង្គ និងទន្លេសាប ជាពិសេសខេត្តកណ្តាល ព្រៃវែង និងកំពង់ចាម ដែលកម្រិតអាសេនិកក្នុងទឹកអណ្តូងខ្លះមានចន្លោះពី ៥០ ទៅ ៥០០ មីក្រូក្រាមក្នុងមួយលីត្រ (ល្មើសស្តង់ដារជាតិដែលកំណត់ត្រឹម ៥០ មីក្រូក្រាម/លីត្រ និងស្តង់ដារ WHO ត្រឹម ១០ មីក្រូក្រាម/លីត្រ)។
• បាក់តេរី E. Coli និងកូលីហ្វម (Coliforms)៖ កើតឡើងដោយសារការបន្ទោបង់ពាសវាលពាសកាល និងប្រព័ន្ធលូបង្ហូរទឹកមិនត្រឹមត្រូវ ធ្វើឱ្យមេរោគជ្រាបចូលក្នុងប្រភពទឹកក្រោមដី និងទឹកលើផ្ទៃដី។
• សំណល់ថ្នាំកសិកម្ម៖ ការប្រើប្រាស់ជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតហួសកម្រិតក្នុងវិស័យកសិកម្ម បានបន្សល់ទុកនូវជាតិពុលហូរចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកដែលប្រជាពលរដ្ឋប្រើប្រាស់សម្រាប់ដាំស្ល និងងូតទឹក។

តើអ្នកដឹងទេថា ទឹកដែលមើលទៅថ្លាឆ្វង់ និងគ្មានក្លិន មិនប្រាកដថាជាទឹកដែលមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការពិសានោះទេ ព្រោះជាតិអាសេនិក និងលោហៈធ្ងន់មិនអាចមើលឃើញនឹងភ្នែកទទេ ឬដឹងតាមរយៈការហិតក្លិនឡើយ។

២. ផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរនៃទឹកកខ្វក់ចំពោះសុខភាពមនុស្ស

ការទទួលទានទឹកដែលរងការបំពុល បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់រាងកាយមនុស្សជាពីរដំណាក់កាលធំៗ គឺផលប៉ះពាល់ស្រួចស្រាវភ្លាមៗ និងផលប៉ះពាល់រ៉ាំរ៉ៃរយៈពេលវែង។

ការសិក្សាផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្របង្ហាញថា កុមារអាយុក្រោម ៥ ឆ្នាំ គឺជាក្រុមងាយរងគ្រោះបំផុត។ ការកើតជំងឺរាគរូសញឹកញាប់ដែលបណ្តាលមកពីទឹកមិនស្អាត ធ្វើឱ្យកុមារបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹម នាំឱ្យកើតមានបញ្ហាក្រិន លូតលាស់យឺត និងប៉ះពាល់ដល់ការអភិវឌ្ឍខួរក្បាល។ ចំពោះមនុស្សពេញវ័យ ការស្រូបយកជាតិសំណ និងអាសេនិកបន្តិចម្តងៗរាល់ថ្ងៃពីទឹកពិសា នឹងទៅបំផ្លាញកោសិកាខាងក្នុង និងបង្កជាជំងឺមហារីកដែលពិបាកការព្យាបាលនៅពេលវ័យកាន់តែជ្រៅ។

ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាឈានមុខគេដូចជា ONEMI បាននិងកំពុងផ្តោតលើការស្រាវជ្រាវយ៉ាងស៊ីជម្រៅ ដើម្បីបង្កើតឧបករណ៍ចម្រោះទឹកដែលអាចដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមជាក់ស្តែងទាំងនេះនៅតាមបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

៣. បច្ចេកវិទ្យាបន្សុទ្ធទឹក៖ ការជ្រើសរើសឱ្យចំគោលដៅ និងប្រភពទឹក

ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាបំពុលទឹក ប្រព័ន្ធចម្រោះទឹកទំនើបត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាខុសៗគ្នា។ មិនមានបច្ចេកវិទ្យាតែមួយណាដែលអាចដោះស្រាយគ្រប់បញ្ហាទឹកបានទាំងអស់នោះទេ គឺទាមទារការរួមបញ្ចូលគ្នា ឬជ្រើសរើសឱ្យត្រូវនឹងប្រភពទឹកជាក់ស្តែង។

ប្រព័ន្ធចម្រោះ Ultrafiltration (UF) និងកាំរស្មី UV

បច្ចេកវិទ្យា UF ប្រើប្រាស់ភ្នាសចម្រោះដែលមានទំហំរន្ធតូចល្អិតចន្លោះពី ០.០១ ទៅ ០.១ មីក្រុង។ វាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការស្ទាក់ចាប់ដីល្បាប់ ភាពល្អក់ កម្ទេចកំទី និងបាក់តេរីភាគច្រើន ប៉ុន្តែវានៅតែអនុញ្ញាតឱ្យសារធាតុរ៉ែធម្មជាតិឆ្លងកាត់បាន។ នៅពេលរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយកាំរស្មីស្វាយអ៊ុលត្រា (UV) វានឹងកម្ចាត់វីរុស និងមេរោគដែលនៅសេសសល់បានរហូតដល់ ៩៩.៩៩%។

សាកសមបំផុតសម្រាប់៖ ទឹកម៉ាស៊ីនក្នុងក្រុងដែលមានសម្ពាធទឹកគ្រប់គ្រាន់ និងមានការចម្រោះបឋមរួចរាល់ ប៉ុន្តែត្រូវការធានាសុវត្ថិភាពបន្ថែមពីមេរោគក្នុងទុយោបង្ហូរ។

ប្រព័ន្ធចម្រោះ Reverse Osmosis (RO)

RO គឺជាស្តង់ដារមាសនៃការបន្សុទ្ធទឹកនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ភ្នាសចម្រោះ RO មានទំហំរន្ធតូចបំផុតរហូតដល់ ០.០០០១ មីក្រុង (តូចជាងសក់មនុស្សរាប់ម៉ឺនដង)។ វាអាចច្រោះបានទាំងលោហៈធ្ងន់ ជាតិអំបិល អាសេនិក សារធាតុគីមីកសិកម្ម និងរាល់សារធាតុរលាយក្នុងទឹកទាំងអស់ ធ្វើឱ្យទឹកដែលចេញមកមានភាពសុទ្ធខ្ពស់បំផុត។

សាកសមបំផុតសម្រាប់៖ ទឹកអណ្តូងបូម ទឹកក្រោមដីដែលមានជាតិកំបោរខ្ពស់ ទឹកប្រៃ ឬទឹកដែលមានការសង្ស័យថាមានការលេចធ្លាយសារធាតុគីមី ឬអាសេនិក។

តម្រងកាបូនសកម្ម (Activated Carbon)

តម្រងកាបូនដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបឺតស្រូបជាតិក្លរក្លិន ពណ៌ សារធាតុសរីរាង្គប្រែប្រួល (VOCs) និងជួយកែលម្អរសជាតិទឹកឱ្យមានភាពផ្អែមឆ្ងាញ់ងាយពិសា។ ជាទូទៅ តម្រងកាបូនត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាដំណាក់កាលចម្រោះបឋម (Pre-filter) និងដំណាក់កាលចុងក្រោយ (Post-filter) នៅក្នុងម៉ាស៊ីនបន្សុទ្ធទឹកគ្រប់ប្រភេទ។

៤. ការប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពបច្ចេកវិទ្យាចម្រោះទឹក

ការយល់ដឹងពីភាពខុសគ្នានៃបច្ចេកវិទ្យានីមួយៗ ជួយឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ជៀសវាងការចំណាយថវិកាខុសគោលដៅ។ ខាងក្រោមនេះជាតារាងប្រៀបធៀបលក្ខណៈបច្ចេកទេស៖

ទោះជាយ៉ាងណា ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធចម្រោះទឹក RO ក៏មានចំណុចដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នផងដែរ។ ដោយសារតែវាមានសមត្ថភាពចម្រោះខ្លាំងពេក វាក៏បានកម្ចាត់ចោលនូវសារធាតុរ៉ែដែលមានប្រយោជន៍ចំពោះរាងកាយដូចជា កាល់ស្យូម និងម៉ាញេស្យូម ផងដែរ។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ ម៉ាស៊ីនបន្សុទ្ធទឹកកម្រិតខ្ពស់របស់ ONEMI តែងតែបំពាក់បន្ថែមនូវស្នូលតម្រងបន្ថែមសារធាតុរ៉ែ (Mineralizer) នៅដំណាក់កាលចុងក្រោយ ដើម្បីធានាថាទឹកដែលអ្នកពិសាមិនត្រឹមតែស្អាតឥតខ្ចោះនោះទេ ប៉ុន្តែក៏ផ្តល់នូវសារធាតុរ៉ែចាំបាច់ត្រឡប់មកវិញផងដែរ។

៥. វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើស និងថែទាំម៉ាស៊ីនចម្រោះទឹកសម្រាប់គ្រួសារ

ដើម្បីទទួលបានទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ប្រកបដោយនិរន្តរភាព ការទិញម៉ាស៊ីនចម្រោះទឹកតែមួយមុខគឺមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់នោះទេ។ អ្នកប្រើប្រាស់ត្រូវតែយកចិត្តទុកដាក់លើចំណុចសំខាន់ៗមួយចំនួន៖

ជាដំបូង ត្រូវដឹងពីប្រភពទឹកនៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នក។ ប្រសិនបើប្រើប្រាស់ទឹកអណ្តូង ជម្រើសតែមួយគត់ដែលអាចទុកចិត្តបានគឺប្រព័ន្ធ RO។ ប្រសិនបើប្រើប្រាស់ទឹកម៉ាស៊ីនរដ្ឋដែលមានការគ្រប់គ្រងល្អរួចហើយ ប្រព័ន្ធ UF ឬតម្រងកាបូនច្រើនដំណាក់កាល គឺគ្រប់គ្រាន់ និងជួយសន្សំសំចៃថវិកាបានច្រើន។

ទីពីរ គឺការផ្លាស់ប្តូរស្នូលតម្រងឱ្យបានទៀងទាត់។ ស្នូលតម្រងនីមួយៗមានអាយុកាលកំណត់របស់វា (ជាទូទៅចន្លោះពី ៦ ទៅ ២៤ ខែ អាស្រ័យលើគុណភាពទឹកចូល និងបរិមាណប្រើប្រាស់)។ ការប្រើប្រាស់ស្នូលតម្រងហួសកាលកំណត់ មិនត្រឹមតែធ្វើឱ្យប្រសិទ្ធភាពចម្រោះធ្លាក់ចុះនោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏អាចក្លាយជាកន្លែងកកើតមេរោគ និងបាក់តេរីទៅវិញ។ ម៉ាកល្បីៗដូចជា ONEMI បានអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធជូនដំណឹងឆ្លាតវៃនៅលើអេក្រង់ LED ឬតាមរយៈកម្មវិធីទូរស័ព្ទ ដើម្បីរំលឹកអ្នកប្រើប្រាស់នៅពេលដល់ពេលត្រូវប្តូរតម្រង ដែលនេះជាការជួយសម្រួលដល់ការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃយ៉ាងខ្លាំង។

ការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធចម្រោះទឹកដែលមានគុណភាពខ្ពស់ គឺជាការវិនិយោគលើសុខភាពរយៈពេលវែងរបស់សមាជិកគ្រួសារគ្រប់រូប និងជួយកាត់បន្ថយការចំណាយលើការព្យាបាលជំងឺដែលបង្កឡើងដោយទឹកមិនស្អាតនាពេលអនាគត។