របៀបចម្រោះទឹកទន្លេមេគង្គឱ្យមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់

លោក សុភ័ក្រ ដែលជាម្ចាស់អាជីវកម្មទេសចរណ៍ខ្នាតតូចមួយក្បែរមាត់ទន្លេមេគង្គក្នុងខេត្តក្រចេះ តែងតែសម្លឹងមើលផ្ទៃទឹកទន្លេដ៏ធំល្វឹងល្វើយដោយក្តីបារម្ភរៀងរាល់រដូវវស្សាចូលមកដល់។ ទឹកទន្លេដែលធ្លាប់តែថ្លាល្មមក្នុងខែប្រាំង បានប្រែពណ៌ទៅជាក្រហមព្រាលៗពោរពេញដោយល្បាប់ភក់ កករល្អក់ និងកាកសំណល់កសិកម្មអណ្តែតអណ្តូងតាមខ្សែទឹក ដែលមិនអាចយកមកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ក្នុងការដកដង្ហើមប្រចាំថ្ងៃ ឬបម្រើភ្ញៀវទេសចរបានឡើយ។ នេះមិនមែនជាបញ្ហារបស់លោក សុភ័ក្រ ម្នាក់ឯងនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាប្រធានបទក្តៅគគុកសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋរាប់លាននាក់ដែលរស់នៅតាមបណ្តោយដងទន្លេមេគង្គក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

១. ការពិតដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនៃគុណភាពទឹកទន្លេមេគង្គ

ទឹកទន្លេមេគង្គគឺជាប្រភពជីវិត ប៉ុន្តែវាក៏ជាកន្លែងប្រមូលផ្តុំនូវសារធាតុមិនបរិសុទ្ធជាច្រើនប្រភេទហូរធ្លាក់ពីប្រទេសផ្នែកខាងលើ។ យោងតាមទិន្នន័យត្រួតពិនិត្យគុណភាពទឹក បញ្ហាប្រឈមធំបំផុតគឺកម្រិតភាពល្អក់ (Turbidity) ដែលហក់ឡើងខ្ពស់ខ្លាំងក្នុងរដូវវស្សា បង្កឡើងដោយដីល្បាប់ និងសារធាតុសរីរាង្គរលាយ។ បន្ថែមលើនេះ ការកើនឡើងនៃដង់ស៊ីតេប្រជាជន និងសកម្មភាពកសិកម្មតាមដងទន្លេ បានធ្វើឱ្យទឹកទន្លេមេគង្គរងការបំពុលដោយបាក់តេរី Coliform សំណល់ជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

តើទឹកទន្លេមេគង្គពិតជាកខ្វក់រហូតដល់មិនអាចប្រើប្រាស់បានមែនឬ?

ចម្លើយគឺមិនមែននោះទេ ប្រសិនបើយើងយល់ច្បាស់ពីលក្ខណៈរូបវិទ្យា និងគីមីវិទ្យារបស់វា រួចអនុវត្តវិធីសាស្ត្រចម្រោះឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមស្តង់ដារបច្ចេកទេស។ ការវិភាគទឹកជាក់ស្តែងបង្ហាញថា ទឹកទន្លេមេគង្គមានផ្ទុកសារធាតុរ៉ែធម្មជាតិល្អៗជាច្រើន ប៉ុន្តែវត្តមានរបស់លោហៈធ្ងន់ដូចជា ជាតិដែក ម៉ង់ហ្គាណែស និងពេលខ្លះសារធាតុអាសេនិកក្នុងតំបន់មួយចំនួន បានធ្វើឱ្យទឹកនេះមិនមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការទទួលទានដោយគ្មានការចម្រោះកម្រិតខ្ពស់ឡើយ។

២. បញ្ជីត្រួតពិនិត្យ៖ សារធាតុគ្រោះថ្នាក់ដែលត្រូវកម្ចាត់ចេញពីទឹកទន្លេ

ដើម្បីកែច្នៃទឹកទន្លេមេគង្គឱ្យទៅជាទឹកស្អាតកម្រិតផឹកបាន យោងតាមស្តង់ដារគុណភាពទឹកផឹករបស់ក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ និងក្រសួងឧស្សាហកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍ យើងត្រូវដោះស្រាយបញ្ហាធំៗចំនួន ៥ ដូចខាងក្រោម៖

• កករល្អក់ និងដីល្បាប់ (Turbidity): ត្រូវកាត់បន្ថយពី >៣០០ NTU ឱ្យមកនៅក្រោម ៥ NTU ដើម្បីកុំឱ្យស្ទះប្រព័ន្ធចម្រោះសម្រិតសម្រាំង។
• បាក់តេរី និងមេរោគ (Pathogens): កម្ចាត់មេរោគ E. coli និង Coliform ឱ្យបាន ១០០% ដើម្បីបង្ការជំងឺរាករូស និងប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ។
• លោហៈធ្ងន់ (Heavy Metals): កាត់បន្ថយជាតិដែក (Fe) ឱ្យនៅក្រោម ០.៣ mg/L និងម៉ង់ហ្គាណែស (Mn) ក្រោម ០.១ mg/L។
• សំណល់គីមីកសិកម្ម (Pesticides & Herbicides): បន្សាបជាតិពុលពីថ្នាំបាញ់ស្មៅ និងជីគីមីដែលហូរចូលក្នុងទន្លេអំឡុងពេលវស្សា។
• ក្លិន និងពណ៌ (Odor & Color): បំបាត់ក្លិនភក់ ក្លិនស្អុយរលួយនៃសារធាតុសរីរាង្គ និងពណ៌ល្អក់កខ្វក់ឱ្យទៅជាថ្លាឈ្វង់។

តារាងខាងក្រោមបង្ហាញពីការប្រៀបធៀបគុណភាពទឹកទន្លេមេគង្គមុន និងក្រោយពេលឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធចម្រោះស្តង់ដារ៖

៣. ដំណាក់កាលបច្ចេកវិទ្យាចម្រោះទឹកទន្លេមេគង្គជាជំហានៗ

ការចម្រោះទឹកទន្លេមេគង្គមិនអាចពឹងផ្អែកលើធុងចម្រោះខ្សាច់ធម្មតាតែមួយមុខនោះទេ។ ម៉ាកយីហោល្បីៗលើពិភពលោក រួមទាំង ONEMI ផងដែរ តែងតែសង្កត់ធ្ងន់លើការរៀបចំប្រព័ន្ធចម្រោះពហុដំណាក់កាល ដើម្បីធានាថាទឹកដែលទទួលបានមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ និងមិនប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់ឡើយ។

ដំណាក់កាលទីមួយគឺ ការកែច្នៃបឋម (Pre-treatment) ដោយប្រើធុងចម្រោះពហុស្រទាប់ (Multi-media Filter) ដែលមានខ្សាច់ក្វាត (Quartz Sand) និងក្រួស ដើម្បីចាប់យកកករល្អក់ធំៗ និងដីល្បាប់កខ្វក់ចេញពីទឹក។ បន្ទាប់មក ទឹកត្រូវឆ្លងកាត់ធុងចម្រោះកាបូនសកម្ម (Activated Carbon) ដើម្បីបឺតស្រូបក្លិនស្អុយ ពណ៌ និងសារធាតុគីមីសរីរាង្គដែលរលាយក្នុងទឹក។ ជំហានបន្តគឺការប្រើប្រាស់ជជក់ជ័រទន់ (Water Softener) ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពរឹងរបស់ទឹក និងជាតិកំបោរ ប្រសិនបើមានការវិភាគឃើញថាទឹកមានកម្រិតកំបោរខ្ពស់។

ដំណាក់កាលស្នូលគឺ បច្ចេកវិទ្យាចម្រោះ Reverse Osmosis (RO) ដែលប្រើប្រាស់ភ្នាសចម្រោះដែលមានទំហំរន្ធតូចរហូតដល់ ០.០០០១ មីក្រុង។ ក្នុងកម្រិតនេះ សូម្បីតែបាក់តេរី វីរុស លោហៈធ្ងន់ និងម៉ូលេគុលគីមីតូចៗបំផុតក៏មិនអាចឆ្លងកាត់រួចដែរ មានតែម៉ូលេគុលទឹកសុទ្ធប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យឆ្លងកាត់។ នេះជាបច្ចេកវិទ្យាតែមួយគត់ដែលអាចធានាបាននូវភាពបរិសុទ្ធនៃទឹកទន្លេមេគង្គក្នុងគ្រប់កាលៈទេសៈទាំងអស់។

៤. បញ្ហាប្រឈមជាក់ស្តែង និងការថែទាំប្រព័ន្ធចម្រោះទឹកទន្លេ

ទោះបីជាបច្ចេកវិទ្យា RO មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏វានៅតែមានចំណុចខ្សោយមួយចំនួនដែលអ្នកប្រើប្រាស់ត្រូវដឹង។ ភាពល្អក់ខ្លាំងនៃទឹកទន្លេមេគង្គក្នុងរដូវវស្សាអាចធ្វើឱ្យតម្រងបឋម និងភ្នាស RO ស្ទះលឿនជាងការរំពឹងទុក ប្រសិនបើគ្មានការលាងសម្អាតត្រឡប់ (Backwash) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងទៀងទាត់នោះទេ។

ការអនុវត្តជាក់ស្តែងសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធចម្រោះទឹកទន្លេ៖

1. ពិនិត្យសម្ពាធទឹក៖ ប្រសិនបើសម្ពាធទឹកធ្លាក់ចុះខុសធម្មតា វាជាសញ្ញាបញ្ជាក់ថាតម្រងចាប់ផ្តើមស្ទះហើយ។
2. លាងសម្អាតតម្រងបឋម៖ គួរធ្វើការលាងសម្អាត (Manual or Automatic Backwash) យ៉ាងហោចណាស់ ១ ទៅ ២ ដងក្នុងមួយសប្តាហ៍ អំឡុងពេលរដូវវស្សា។
3. ផ្លាស់ប្តូរតម្រងតាមកាលកំណត់៖ តម្រង PP គួរផ្លាស់ប្តូររៀងរាល់ ៣ ទៅ ៦ ខែ មេប្លង់ RO គួរផ្លាស់ប្តូររៀងរាល់ ១២ ទៅ ២៤ ខែ ដើម្បីរក្សាគុណភាពទឹកឱ្យនៅល្អដដែល។

ជាចុងក្រោយ ការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធចម្រោះទឹកដែលមានគុណភាពខ្ពស់ មិនត្រឹមតែជួយការពារសុខភាពក្រុមគ្រួសារ និងអតិថិជនរបស់អ្នកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាការចូលរួមចំណែកការពារបរិស្ថាន និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ដបជ័រនៅកម្ពុជាផងដែរ។