한국어
90 фоиз. Маҳз ҳамин қадар маблағи буҷети меҳмонхонаҳои хурди кӯҳии Тоҷикистон барои хариди оби бастабандишудаи пластикӣ сарф мешавад, ки онро метавон пурра сарфа кард. Дар шароити афзоиши таваҷҷуҳи сайёҳони хориҷӣ ба минтақаҳои кӯҳии Помир, Искандаркӯл ва водии Вахш, таъмини оби тозаи ошомиданӣ ба яке аз мушкилоти асосии молиявӣ ва экологии соҳибкорони маҳаллӣ табдил ёфтааст. Оё харидани ҳазорҳо зарфҳои пластикӣ ва кашонидани онҳо тавассути пайроҳаҳои душворгузари кӯҳӣ ягона роҳи ҳал аст? Албатта не.
Хулоса
- Истифодаи филтрҳои ултрафилтратсионии сайёр хароҷоти хариди оби бутилкашударо барои меҳмонхонаҳо то 90% коҳиш медиҳад.
- Технологияи UF бо мембранаи 0.01 микрон бидуни ниёз ба нерӯи барқ ва зери фишори табиии об кор мекунад, ки барои минтақаҳои дурдасти кӯҳӣ беҳтарин аст.
- Лоиҳаҳои эко-туризм дар Тоҷикистон метавонанд мушкилоти партовҳои пластикиро пурра ҳал карда, сифати обро ба стандартҳои давлатии ГОСТ 2874-82 мутобиқ созанд.
Муқоисаи иқтисодӣ: Бутилкаҳои пластикӣ ва филтратсияи мустақим
Биёед ба рақамҳои воқеӣ назар андозем. Як эко-меҳмонхонаи хурд дар наздикии кӯли Искандаркӯл, ки дар як мавсим (аз май то октябр) ба ҳисоби миёна 500 сайёҳро қабул мекунад, ба миқдори бузурги оби ошомиданӣ ниёз дорад. Ҳар як сайёҳ дар як рӯз ҳадди аққал 2 литр об истеъмол мекунад. Ин маънои онро дорад, ки танҳо барои нӯшидан дар як мавсим зиёда аз 6000 литр об лозим аст. Хариди ин миқдор об дар зарфҳои пластикии 5-литра, бо назардошти хароҷоти нақлиёт ва роҳҳои душвори кӯҳӣ, соҳиби меҳмонхонаро маҷбур мекунад, ки солона тақрибан 12 000 сомонӣ танҳо барои об сарф кунад.
Ин хароҷоти беҳуда аст.
Ба ҷои ин, насби як системаи филтратсияи сайёри ONEMI, ки мустақиман ба чашмаи кӯҳӣ ё хати оби маҳаллӣ пайваст мешавад, ин хароҷотро ба таври куллӣ тағйир медиҳад. Арзиши аслии як литр оби филтршуда бо ин усул тақрибан ба сифр баробар мешавад, зеро захираи кории мембранаи ултрафилтратсионӣ то 10 000 литрро ташкил медиҳад. Барои равшантар шудани манзара, биёед муқоисаи муфассали молиявиро дар ҷадвали зерин дида бароем:
| Нишондиҳандаҳо | Оби бутилкашуда (харид ва интиқол) | Филтри сайёри ONEMI (UF-технология) |
|---|---|---|
| Хароҷоти аввалия | 0 сомонӣ | Бо назардошти хариди таҷҳизот (арзиши дастрас) |
| Арзиши 1 литр об (бо интиқол) | Аз 2 то 3 сомонӣ | Камтар аз 0.05 сомонӣ |
| Вобастагӣ аз нақлиёт ва роҳ | 100% (хавфи қатъ шудани таъминот дар вақти боришот) | 0% (об мустақиман аз чашма тоза карда мешавад) |
| Партовҳои пластикӣ дар як мавсим | Зиёда аз 1200 адад бутилкаҳои 5-литра | Хеҷ чиз (истифодаи зарфҳои бисёркарата) |
Фарқияти молиявӣ ва экологӣ ошкор аст. Соҳибкорони соҳаи эко-туризм бо гузаштан ба системаҳои филтратсияи мустақил на танҳо буҷети худро устувор мегардонанд, балки симои бренди худро ҳамчун тиҷорати сабз ва аз ҷиҳати экологӣ масъул дар назди сайёҳони хориҷӣ устувор месозанд.
Мушкилоти об дар кӯҳистони Тоҷикистон ва маҳдудиятҳои техникӣ
Аксари сайёҳон чунин меҳисобанд, ки оби чашмаҳои кӯҳии Тоҷикистон комилан тоза ва қобили нӯшидан аст. Ин як тасаввуроти нодуруст ва хатарнок аст. Дар давраи обшавии барфҳо ва боридани боронҳои шадиди баҳорӣ ва тобистона, оби чашмаҳо ва дарёчаҳои кӯҳӣ аз лойқа, қум, бактерияҳои патогенӣ ва боқимондаҳои органикии чаронидани чорво бой мешавад. Истифодаи ин об бе филтратсияи амиқ метавонад боиси бемориҳои шадиди меъдаю рӯда гардад, ки ин обрӯи ҳар як эко-меҳмонхонаро дар як лаҳза аз байн мебарад.
Аммо дар шароити кӯҳистон мо ба як маҳдудияти ҷиддӣ рӯ ба рӯ мешавем: набудани нерӯи барқи устувор. Аксари системаҳои муосири филтратсия, аз ҷумла усули осмоси баръакс (Reverse Osmosis), барои кор кардан ба насосҳои барқии фишори баланд ниёз доранд. Дар деҳаҳои дурдасти кӯҳии Помир ё қаторкӯҳҳои Ҳисор, ки барқ зуд-зуд хомӯш мешавад ё умуман вуҷуд надорад, ин гуна системаҳо бефоидаанд.
Маҳз дар ҳамин ҷо технологияи ултрафилтратсия (UF) аҳамияти ҳаётӣ пайдо мекунад. Мембранаи ултрафилтратсионии дорои сӯрохиҳои 0.01 микрон метавонад зери фишори табиии ҷозиба (гравитатсия) кор кунад. Барои ин танҳо лозим аст, ки зарфи оби хом дар баландии 1-2 метр аз худи филтр ҷойгир карда шавад. Филтрҳои сайёри ONEMI маҳз бо ҳамин принсип кор мекунанд: онҳо 99.9% бактерияҳо, вирусҳо ва зарраҳои муаллақро бидуни истифодаи ягон қатра барқ ё маводи кимиёвӣ нест мекунанд.
Чӣ тавр технологияи UF бехатарии обро мутобиқи стандартҳо таъмин мекунад
Мутобиқи талаботи санитарии Ҷумҳурии Тоҷикистон (СанПиН ва ГОСТ 2874-82), оби ошомиданӣ бояд аз ҷиҳати эпидемиологӣ комилан бехатар ва дорои таркиби устувори минералӣ бошад. Филтрҳои ултрафилтратсионӣ бархӯрди комилро ба ин талабот пешниҳод мекунанд. Бархӯрди осмоси баръакс обро комилан «мурда» ва беминерал мекунад, ки истифодаи дарозмуддати он дар шароити кӯҳнавардӣ ва фаъолнокии ҷисмонии сайёҳон метавонад боиси халалдор шудани тавозуни намакҳои бадан гардад.
Технологияи UF зарраҳои зарароварро бозмедорад, аммо минералҳои муфид ба монанди калсий, магний ва калийро дар таркиби об нигоҳ медорад. Ин раванд тавассути сохтори махсуси нахҳои ковоки мембрана амалӣ мешавад. Ҳар як нах мисли элаки бениҳоят майда кор мекунад, ки танҳо молекулаҳои об ва намакҳои ҳалшударо аз худ мегузаронад, дар ҳоле ки микроорганизмҳои зараровар дар берун мемонанд.
Бо вуҷуди ин, мо бояд як ҳақиқати техникиро эътироф кунем: филтрҳои ултрафилтратсионӣ барои обҳои дорои шӯрии ниҳоят баланд ё ифлосиҳои кимиёвии вазнин (ба монанди конҳои саноатӣ) пешбинӣ нашудаанд. Хушбахтона, дар кӯҳистони Тоҷикистон обҳои шӯр кам вомехӯранд ва мушкили асосӣ маҳз ифлосшавии механикӣ ва бактериологӣ мебошад, ки онро технологияи ONEMI ба осонӣ ва бо эътимоди комил ҳал мекунад.
Дастури амалӣ барои соҳибони эко-меҳмонхонаҳо: Насб ва нигоҳубин
Барои он ки системаи филтратсияи сайёр дар шароити кӯҳистон солҳои дароз хизмат кунад, чанд қоидаи оддии истифодабариро риоя кардан лозим аст. Пеш аз ҳама, агар оби сарчашма лойи зиёд дошта бошад, истифодаи як филтри пешакии оддии механикии торӣ (дар шакли филтри 5 ё 10 микрон) тавсия дода мешавад. Ин умри мембранаи асосии ултрафилтратсиониро ду баробар зиёд мекунад.
Нигоҳубини система низ ниҳоят осон аст ва ба ягон малакаи махсуси техникӣ ниёз надорад. Мембранаи филтрҳои ONEMI дорои қобилияти шустани баръакс (backwash) мебошад. Ин маънои онро дорад, ки ҳар ҳафта як маротиба бо истифода аз сӯзандоруи махсуси ҳамроҳшаванда ё бо тағйир додани самти ҷараёни об, шумо метавонед лойқаҳои ҷамъшударо аз рӯи мембрана бишӯед ва суръати филтратсияро ба ҳолати аввалааш баргардонед. Ин раванд ҳамагӣ 2 дақиқа вақт мегирад ва кафолат медиҳад, ки меҳмонони шумо ҳамеша ба оби тозаву зулол дастрасӣ хоҳанд дошт.
Дар ниҳоят, сармоягузорӣ ба технологияи тозакунии оби сайёр ин на танҳо сарфаи пул, балки саҳми мустақим дар ҳифзи табиати нотакрори Тоҷикистон ва рушди сайёҳии устувор мебошад.