ရေငန်ကိုရေချိုဖြစ်စေမည့် စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး ရေသန့်စင်စနစ်များ

မြန်မာနိုင်ငံ၏ စက်မှုကဏ္ဍ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် အရည်အသွေးမြင့် ရေချိုရရှိနိုင်မှုသည် အဓိကစိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်။ အထူးသဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ သီလဝါ အထူးစီးပွားရေးဇုန်၊ လှိုင်သာယာစက်မှုဇုန်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်းတို့ကဲ့သို့ ကမ်းရိုးတန်းနှင့် နီးစပ်သော ဒေသများတွင် မြေအောက်ရေအတွင်း ဆားငန်ရေဝင်ရောက်မှု (Saltwater Intrusion) ပြဿနာကို ဆိုးရွားစွာ ကြုံတွေ့နေရသည်။ စက်ရုံသုံး စက်ပစ္စည်းများ သံချေးတက်ခြင်း၊ ထုတ်ကုန်အရည်အသွေး ကျဆင်းခြင်းနှင့် ရေနွေးငွေ့သုံး ဘွိုင်လာ (Boiler) များ ပျက်စီးခြင်းတို့သည် ရေထဲတွင် ပျော်ဝင်နေသည့် ဆားဓာတ်မြင့်မားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသည့် တိုက်ရိုက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်သည်။

ဤပြဿနာကို ကျော်လွှားရန်အတွက် သာမန်ရေသန့်စင်စနစ်များဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး ရေငန်ချိုစက် (Industrial Reverse Osmosis System) များကို စနစ်တကျ တပ်ဆင်အသုံးပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။

၁။ မြန်မာ့မြေအောက်ရေ အခြေအနေနှင့် ဆားငန်ဓာတ် စိန်ခေါ်မှုများ

မြန်မာနိုင်ငံရှိ စက်မှုဇုန်အများစုသည် မြေအောက်ရေကို အဓိက အားထားသုံးစွဲနေကြရသည်။ သို့သော် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် မြေအောက်ရေကို အလွန်အကျွံ ထုတ်ယူသုံးစွဲမှုတို့ကြောင့် မြေအောက်ရေလွှာအတွင်းသို့ ပင်လယ်ရေ ဝင်ရောက်လာပြီး ရေ၏ ဆားဓာတ်ပျော်ဝင်မှုနှုန်း (Total Dissolved Solids – TDS) သည် ပုံမှန်ထက် အဆမတန် မြင့်တက်လျက်ရှိသည်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား သောက်သုံးရေ အရည်အသွေး စံချိန်စံညွှန်းများအရ သောက်သုံးရေအတွက် TDS ပမာဏသည် 500 mg/L (သို့မဟုတ်) 500 ppm ထက် မကျော်လွန်သင့်ပါ။ သို့သော်လည်း လက်ရှိ စက်မှုဇုန်အချို့ရှိ မြေအောက်ရေတွင်းများတွင် TDS ပမာဏသည် 1,500 ppm မှ 15,000 ppm အထိ ရှိနေတတ်ပြီး၊ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် ပိုမိုမြင့်မားသော ပမာဏကိုပင် တွေ့ရှိရသည်။

ဤကဲ့သို့သော ရေကို စက်ရုံများတွင် တိုက်ရိုက်အသုံးပြုပါက အောက်ပါ ဆိုးကျိုးများကို ရင်ဆိုင်ရမည် ဖြစ်သည် –

• စက်ကိရိယာများ ပျက်စီးခြင်း – ဆားဓာတ်မြင့်မားသော ရေသည် သတ္တုပိုက်လိုင်းများနှင့် စက်ပစ္စည်းများကို လျင်မြန်စွာ သံချေးတက် (Corrosion) စေသည်။
• ဂျိုးတက်ခြင်း (Scaling) – ကယ်လ်စီယမ်နှင့် မဂ္ဂနီစီယမ်ကဲ့သို့သော မာကြောသည့် သတ္တုဓာတ်များသည် ဘွိုင်လာများနှင့် အအေးပေးစနစ် (Cooling Tower) များတွင် ဂျိုးတက်စေပြီး စွမ်းအင်သုံးစွဲမှု ပိုမိုကုန်ကျစေသည်။
• ထုတ်ကုန်အရည်အသွေး မပြည့်မီခြင်း – အစားအသောက်၊ ဆေးဝါးနှင့် အထည်အလိပ် ဆိုးဆေးလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုသည့် ရေတွင် ဆားဓာတ်ပါဝင်နေပါက ထုတ်ကုန်၏ အရည်အသွေးနှင့် သက်တမ်းကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေသည်။

၂။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး ရေငန်ချိုစက် (Industrial RO) အလုပ်လုပ်ပုံ အဆင့်ဆင့်

စက်မှုသုံး ရေငန်ချိုစက်များသည် Reverse Osmosis (RO) နည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေထဲတွင် ပျော်ဝင်နေသော ဆားဓာတ်များ၊ သတ္တုဓာတ်များနှင့် အခြားသော အညစ်အကြေးများကို မိုက်ခရိုစကုပ်အဆင့်အထိ သန့်စင်ပေးသည့် စနစ်ဖြစ်သည်။

ဤစနစ်၏ အဓိက နှလုံးသားမှာ Semi-permeable Membrane (တစ်ပိုင်းစိမ့်အမြှေးပါး) ဖြစ်သည်။ ယင်းအမြှေးပါး၏ အပေါက်ငယ်လေးများသည် ၀.၀၀၀၁ မိုက်ခရွန် (0.0001 micron) သာ ရှိသဖြင့် ရေမော်လီကျူးများကိုသာ ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုပြီး ပျော်ဝင်နေသော ဆားဓာတ်နှင့် အခြားဓာတုပစ္စည်းများကို လုံးဝ ဖြတ်သန်းခွင့်မပြုဘဲ စွန့်ပစ်ရေအဖြစ် သီးသန့် မောင်းထုတ်လိုက်သည်။

ONEMI အမှတ်တံဆိပ်၏ အဆင့်မြင့်နည်းပညာသုံး အမြှေးပါးစနစ်များသည် သာမန်ထက် သက်တမ်းပိုမိုရှည်ကြာပြီး ရေထွက်နှုန်းကို အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်။

၃။ စက်မှုသုံး ရေငန်ချိုစက် ရွေးချယ်ရာတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အချက်များ

သင့်စက်ရုံ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းခွင်အတွက် ရေငန်ချိုစက် တပ်ဆင်တော့မည်ဆိုပါက ရေအရည်အသွေးနှင့် ထုတ်လုပ်မှုပမာဏအလိုက် စနစ်တကျ တွက်ချက်ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်သည်။ လွဲမှားသော ရွေးချယ်မှုများသည် ရေရှည်တွင် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုစရိတ် (Maintenance Cost) ကို အဆမတန် မြင့်တက်စေနိုင်သည်။

ပထမဦးစွာ သင့်လုပ်ငန်းခွင်မှ ထွက်ရှိသော ကုန်ကြမ်းရေ (Feed Water) ၏ TDS Level ကို တိကျစွာ တိုင်းတာရပါမည်။ TDS ပမာဏသည် 1,000 ppm မှ 5,000 ppm အတွင်း ရှိပါက Brackish Water RO (BWRO) စနစ်ကို အသုံးပြုနိုင်ပြီး၊ ပင်လယ်ရေကဲ့သို့ TDS 15,000 ppm မှ 45,000 ppm အထိ မြင့်မားပါက Seawater RO (SWRO) စနစ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။

စက်မှုလုပ်ငန်းများ၏ ရေလိုအပ်ချက်မှာလည်း တစ်ရက်လျှင် ဂါလန်ထောင်ဂဏန်းမှ သန်းနှင့်ချီ၍ ကွာခြားနိုင်သဖြင့် စက်၏ ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (Capacity) ကို စနစ်တကျ ဒီဇိုင်းထုတ်ရပါမည်။

စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး ရေသန့်စနစ်တစ်ခု၏ စွမ်းဆောင်ရည် အပိုင်းအခြားမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရှိတတ်သည် –

• ရေချိုထုတ်လုပ်နိုင်မှုနှုန်း – တစ်နာရီလျှင် လီတာ ၁,၀၀၀ မှ လီတာ ၅၀,၀၀၀ (သို့မဟုတ် ထို့ထက်မက)
• ဆားဓာတ်ဖယ်ရှားနိုင်စွမ်း (Salt Rejection Rate) – ၉၈.၅% မှ ၉၉.၇% အထိ
• ရေပြန်လည်ရရှိမှုနှုန်း (Recovery Rate) – ၅၀% မှ ၇၅% (ကုန်ကြမ်းရေ၏ အရည်အသွေးပေါ် မူတည်၍)

လက်တွေ့တွင် ဖြစ်လေ့ရှိသော အမှားတစ်ခုမှာ ကနဦး ရေအရည်အသွေးကို သေချာစွာ မစစ်ဆေးဘဲ စက်တပ်ဆင်မိခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ စက်ရုံအချို့တွင် သံဓာတ် (Iron) မြင့်မားမှုကို ကြိုတင်မဖြေရှင်းဘဲ RO စက်ကို တိုက်ရိုက်မောင်းနှင်သဖြင့် သုံးလအတွင်း Membrane များ ပိတ်ဆို့ပျက်စီးသွားသည့် သာဓကများ ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စနစ်တကျ ကွင်းဆင်းတိုင်းတာမှု ပြုလုပ်ပြီးမှသာ စက်ဒီဇိုင်းကို ရွေးချယ်သင့်သည်။

၄။ ONEMI စက်မှုသုံး ရေသန့်စနစ်များ၏ အားသာချက်များ

စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး ရေသန့်စက်ပစ္စည်းများကို ရွေးချယ်ရာတွင် အရည်အသွေးမြင့် ကုန်ကြမ်းများနှင့် ခေတ်မီနည်းပညာကို အသုံးပြုထားသည့် အမှတ်တံဆိပ်များကို ရွေးချယ်ရန် အရေးကြီးသည်။ ONEMI အနေဖြင့် မြန်မာ့ရေမြေ သဘာဝနှင့် ကိုက်ညီသော အောက်ပါ အားသာချက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်ပါသည် –

• စွမ်းအင်ချွေတာနိုင်သော စနစ် – အဆင့်မြင့် ဖိအားမြင့်ပန့်များနှင့် စွမ်းအင်ပြန်လည်ရယူသည့်စနစ် (Energy Recovery Devices) များကြောင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား သုံးစွဲမှုကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
• အလိုအလျောက် ထိန်းချုပ်စနစ် (PLC Control) – လူအင်အား အနည်းငယ်ဖြင့် စက်တစ်ခုလုံးကို လွယ်ကူစွာ မောင်းနှင်နိုင်ပြီး၊ ရေအရည်အသွေးနှင့် ဖိအားများကို စဉ်ဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်နိုင်သည်။
• တာရှည်ခံသော ပစ္စည်းများ – ဆားငန်ရေ၏ တိုက်စားမှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော အရည်အသွေးမြင့် Stainless Steel (SUS 316) နှင့် FRP (Fiber Reinforced Plastic) ပိုက်လိုင်းများကိုသာ အသုံးပြုထားသည်။

ရေရှည်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအနေဖြင့် ကြည့်မည်ဆိုပါက စက်မှုသုံး ရေငန်ချိုစက်တစ်လုံး တပ်ဆင်ခြင်းသည် ကနဦးကုန်ကျစရိတ် ရှိသော်လည်း၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် စက်ပစ္စည်းပျက်စီးမှု သက်သာခြင်းနှင့် ရေဝယ်ယူသုံးစွဲရသည့် စရိတ်များကို တွက်ချက်ပါက ပျမ်းမျှ ၁ နှစ်မှ ၂ နှစ်အတွင်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုစရိတ် ပြန်လည်ကျေပွန် (ROI) စေမည် ဖြစ်သည်။

အရည်အသွေးပြည့်ဝသော ရေအရည်အသွေးသည် သင့်လုပ်ငန်း၏ အောင်မြင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ပေးနိုင်သည့် သော့ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သင့်စက်ရုံ၏ ရေအရည်အသွေးကို စစ်ဆေးလိုပါက သို့မဟုတ် သင့်တော်မည့် ရေသန့်စနစ်ကို ဆွေးနွေးတိုင်ပင်လိုပါက ONEMI ၏ ကျွမ်းကျင်အင်ဂျင်နီယာအဖွဲ့နှင့် ဆက်သွယ်တိုင်ပင်နိုင်ပါသည်။