የጠንካራ ውሃ ችግር በኢትዮጵያ ንግድ ተቋማት ላይ የሚያመጣው ኪሳራና መፍትሄው

በኢትዮጵያ ውስጥ ሆቴል፣ ካፌ፣ የልብስ ማጠቢያ (Laundry) ወይም የማምረቻ ኢንዱስትሪ እያካሄዱ ከሆነ በየቀኑ ከጀርባዎ የሚፈስሰውን ድምፅ አልባ የገንዘብ አጥፊ ምናልባትም አላስተዋሉትም ይሆናል።

ይህ ጠላት በቧንቧዎችዎ ውስጥ የሚፈሰው፣ በቦይለሮችዎ ውስጥ የሚፈላውና በማሽኖችዎ ውስጥ የሚዘዋወረው ውሃ ነው። በሀገራችን አብዛኞቹ አካባቢዎች ያለው የከርሰ ምድርም ሆነ የቧንቧ ውሃ ከፍተኛ የካልሲየም (Calcium) እና የማግኒዚየም (Magnesium) ማዕድናት ክምችት አለበት። ይህንን ሳይንሱ “ጠንካራ ውሃ” (Hard Water) ይለዋል። ይህ ውሃ ሲሞቅ ማዕድናቱ ተለይተው በመውጣት በብረትና በቧንቧዎች ላይ ጠንካራ የኖራ ንብርብር (Scale) ይፈጥራሉ። ይህ ንብርብር በማሽኖችዎ ላይ የሚፈጥረው ጉዳት የዕለት ተዕለት ትርፍዎን እየበላው ነው።

በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ የውሃ ጥንካሬ መጠንና የስርጭት ካርታ

በኢትዮጵያ የውሃና ኢነርጂ ሚኒስቴር እንዲሁም የኢትዮጵያ ደረጃዎች ኤጀንሲ (ESA) ለሚጠጣ ውሃ ያስቀመጡት ከፍተኛው የጥንካሬ ጣሪያ 300 mg/l (ወይም 300 ppm) ቢሆንም፣ በተግባር ግን በብዙ የሀገሪቱ ክፍሎች በተለይም የከርሰ ምድር ውሃ በሚጠቀሙ አካባቢዎች ይህ ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ አልፏል። ለምሳሌ በአዲስ አበባ ዙሪያ ባሉ እንደ ቃሊቲ፣ አቃቂ እና ሰበታ ባሉ የኢንዱስትሪ ቀጠናዎች እንዲሁም በምስራቁ የሀገሪቱ ክፍል (አዳማ፣ ድሬዳዋ) የከርሰ ምድር ውሃ ጥንካሬ መጠን እስከ 450 ppm ይደርሳል።

ይህ ማለት ምን ማለት መሰላችሁ? በየቀኑ ወደ ማሽንዎ ውስጥ የሚገባው ውሃ በቶን የሚቆጠር የኖራ ድንጋይ ይዞ እየገባ ነው።

ይህንን ግልጽ ለማድረግ በተለያዩ የኢትዮጵያ ከተሞችና አካባቢዎች ያለውን አማካኝ የውሃ ጥንካሬ መጠንና በቢዝነስ ላይ የሚያሳድረውን ተጽዕኖ በሚከተለው ሰንጠረዥ እንመልከተው፦

እነዚህ ቁጥሮች የሚያሳዩት የኢትዮጵያ የንግድ ተቋማት ያለ ውሃ ማለስለሻ ቴክኖሎጂ ቢዝነሳቸውን ሲያካሂዱ በየቀኑ ለማይቀረው ብልሽትና ከፍተኛ የሃይል ፍጆታ እየተዳረጉ መሆኑን ነው።

የማይታየው የኪሳራ ምንጭ፡ ጠንካራ ውሃ በሆቴሎችና በኢንዱስትሪዎች ላይ

አንድ በቢሾፍቱ ከተማ የሚገኝ ባለ 4 ኮከብ ሪዞርት የገጠመውን እውነተኛ ታሪክ ላካፍላችሁ። ሪዞርቱ በየወሩ ለልብስ ማጠቢያ (Laundry) ክፍል የሚገዛው የሳሙናና የኬሚካል ወጪ ከሚገምተው በላይ እየጨመረ ሄደ። እንግዶችም አንሶላዎቹ ይሻክራሉ፣ ነጭነታቸውም እየደበዘዘ አመድማ ይሆናል የሚል ቅሬታ ማቅረብ ጀመሩ። ከዚህም በላይ የሙቅ ውሃ መስመሩ በተደጋጋሚ እየተዘጋ የቧንቧ ሰራተኛ መጥራት የዕለት ተዕለት ስራ ሆኖ ነበር።

ችግሩ የሳሙናው ጥራት ማነስ አልነበረም። ችግሩ የውሃው ጥንካሬ ነበር።

ጠንካራ ውሃ ውስጥ ያሉት ካልሲየም እና ማግኒዚየም ማዕድናት ከሳሙና ሞለኪውሎች ጋር ሲገናኙ ኬሚካዊ ውህደት በመፍጠር ሳሙናው አረፋ እንዳያወጣ ያደርጉታል። የ ONEMI የቴክኒክ ቡድን በቦታው ላይ ባደረገው ፍተሻ ሪዞርቱ የሚጠቀመው የከርሰ ምድር ውሃ የጥንካሬ መጠን 380 ppm ሆኖ ተገኝቷል። ይህ ማለት ሳሙናው አረፋ ፈጥሮ ስራውን ለመስራት 50% የሚሆነው በውሃው ውስጥ ባለው ማዕድን ይረግፋል ማለት ነው።

ሌላውና ትልቁ ኪሳራ በሃይል ፍጆታ ላይ የሚመጣው ነው። በቦይለር ወይም በኤሌክትሪክ ሂተር ውስጥ 1 ሚሊ ሜትር ብቻ ውፍረት ያለው የኖራ ንብርብር (Scale) ሲፈጠር፣ የሙቀት ማስተላለፍ አቅሙን በ 10% ያህል ይቀንሰዋል። ኖራው እንደ መከላከያ (Insulator) ሆኖ ስለሚሰራ ሙቀቱ ወደ ውሃው በፍጥነት እንዳይተላለፍ ይከለክላል። በዚህም ምክንያት ሂተሩ ውሃውን ለማፍላት ረጅም ሰዓት መስራት ስላለበት የኤሌክትሪክ ፍጆታዎ በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል።

የ ONEMI አዮን-ሌዋጭ (Ion-Exchange) ቴክኖሎጂ እንዴት ይሰራል?

የውሃ ማለስለሻ (Water Softener) ሲባል ብዙዎች ዝም ብሎ ውሃውን የሚያጠራ ማጣሪያ ይመስላቸዋል። ነገር ግን ሂደቱ ሙሉ በሙሉ ኬሚካዊና ፊዚካዊ ሳይንስ ነው።

ይህ ቴክኖሎጂ ሶዲየም የተሞሉ ጥቃቅን የፕላስቲክ ዶቃዎችን (Resin Beads) ይጠቀማል። ጠንካራው ውሃ በእነዚህ የረዚን ዶቃዎች ላይ በሚያልፍበት ጊዜ፣ በውሃው ውስጥ ያሉት የካልሲየም እና የማግኒዚየም አዮኖች (እነዚህ ጠንካራ አዮኖች ፖዘቲቭ ቻርጅ አላቸው) ከረዚኑ ጋር ይጣበቃሉ። በምላሹም በረዚኑ ላይ የነበሩት ምንም ጉዳት የሌላቸው የሶዲየም አዮኖች ወደ ውሃው ውስጥ ይለቀቃሉ። ይህ ሂደት “አዮን ልውውጥ” (Ion Exchange) ይባላል።

በሂደቱ መጨረሻ ላይ ከማሽኑ የሚወጣው ውሃ ሙሉ በሙሉ የለሰለሰ፣ ማዕድናቱ የተወገዱለትና ለማንኛውም ማሽን ተስማሚ የሆነ ይሆናል።

አንድ እዚህ ላይ መጥቀስ ያለብን ተግባራዊ እውነታ አለ። የረዚን ዶቃዎቹ ካልሲየም እና ማግኒዚየም በመሳብ ሙሉ በሙሉ ሲሞሉ (Saturated ሲሆኑ) መስራታቸውን ያቆማሉ። በዚህ ጊዜ ማሽኑ ራሱን በራሱ ማጠብ (Regeneration) አለበት። ይህ የሚሆነው ማሽኑ ውስጥ የሚገኘውን ልዩ የጨው ውሃ (Brine Solution) ወደ ረዚኑ ውስጥ በማሳለፍ የተጠራቀመውን ካልሲየም ጠርጎ ወደ ፍሳሽ በማስወጣት ነው። ይህ የዳግም መታደስ ሂደት ማሽኑን ለረጅም አመታት ያለምንም እንከን እንድንጠቀምበት ያስችለናል።

ኢኮኖሚያዊ ትንታኔ፡ ኢንቨስትመንቱ በስንት ጊዜ ይመለሳል?

ለድርጅትዎ የውሃ ማለስለሻ ሲስተም መግጠም እንደ ተጨማሪ ወጪ ሊታይ ይችላል። ሆኖም ግን የሂሳብ ስሌቱን በዝርዝር ስንመለከተው ኢንቨስትመንቱ በአጭር ጊዜ ውስጥ ራሱን የሚመልስ መሆኑን እንረዳለን።

አንድ መካከለኛ መጠን ያለው የልብስ ማጠቢያ ድርጅት ወይም የ 50 ክፍል ሆቴል በቀን 10,000 ሊትር ውሃ ይጠቀማል እንበል። ውሃው ጠንካራ ከሆነ በወር የሚከተሉትን ወጪዎች ያወጣል፦

• የሳሙናና ኬሚካል ወጪ፡ 60,000 ብር (በጠንካራ ውሃ ምክንያት 50% ይባክናል)
• የኤሌክትሪክ ፍጆታ (ለሙቅ ውሃ)፡ 25,000 ብር (በኖራ ንብርብር ምክንያት 15% ተጨማሪ የሃይል ብክነት)
• የማሽን ጥገናና የባለሙያ ወጪ፡ 15,000 ብር (በየጊዜው የሚቃጠሉ ሂተሮችና የቧንቧ ጥገና)

የ ONEMI የውሃ ማለስለሻ ሲስተም ሲገጠም የሳሙና ፍጆታ ወዲያውኑ በግማሽ ይቀንሳል፤ የኤሌክትሪክ ፍጆታውም ወደ መደበኛ ይመለሳል። ይህም በወር ቢያንስ ከ 35,000 እስከ 40,000 ብር የሚደርስ ቀጥተኛ ቁጠባ ያስገኛል። የማሽኑን የመግዣ ዋጋና የመጫኛ ወጪ በጥቂት ወራት ውስጥ ሙሉ በሙሉ ማካካስ ይቻላል።

በተጨማሪም የማሽኖችዎ የዕድሜ ዘመን ከ 3 ዓመት ወደ 8 እና 10 ዓመታት ከፍ ይላል። ይህ ማለት አዳዲስ ማሽኖችን ለመግዛት የሚወጣውን የውጭ ምንዛሬና ከፍተኛ ወጪ ያድናል ማለት ነው።

የማሽን መረጣና ጥንቃቄዎች

የውሃ ማለስለሻ ከመግዛትዎ በፊት ማወቅ ያለብዎት አንድ ወሳኝ ነገር አለ። የውሃዎን ትክክለኛ የጥንካሬ መጠንና የፍጆታ መጠን ሳያውቁ ዝም ብለው ያገኙትን ማሽን መግዛት የለብዎትም። የውሃዎ ጥንካሬ በጣም ከፍተኛ ከሆነና እርስዎ አነስተኛ አቅም ያለው ማሽን ከገጠሙ፣ ማሽኑ በፍጥነት አቅሙ ስለሚዝል በየቀኑ ሬጀነሬሽን ማድረግ ይኖርበታል። ይህ ደግሞ የጨውና የውሃ ፍጆታዎን ይጨምራል።

ስለሆነም በመጀመሪያ የውሃ ናሙናዎን ላቦራቶሪ በመውሰድ ማስመርመር ወይም የእኛን የ ONEMI ቴክኒሻኖች በመጥራት በቦታው ላይ ፈጣን የጥንካሬ መፈተኛ (Hardness Test Kit) በመጠቀም ትክክለኛውን መጠን ማወቅ ያስፈልጋል። በዚያ መነሻነት ለድርጅትዎ የሚስማማውን ትክክለኛ መጠን (Capacity) እና ዲዛይን መምረጥ ብልህነት ነው።