99% ንጹህ ውሃ በኢትዮጵያ፡ የሪቨርስ ኦስሞሲስ ቴክኖሎጂ እና የቤት ውስጥ መፍትሄዎች

በአዲስ አበባ ከተማ እምብርት በሚገኝ አንድ የመኖሪያ ቤት ውስጥ በየቀኑ ጠዋት የሚደገም አንድ ልማድ አለ። የሶስት ልጆች አባት የሆኑት አቶ ካሳሁን የመጠጥ ውሃ ማጣሪያ ማሽኑን ቁልፍ ሲጫኑ፣ ማሽኑ 0.0001 ማይክሮን ስፋት ባላቸው ጥቃቅን ቀዳዳዎች ውስጥ ውሃውን በከፍተኛ ግፊት ያሳልፈዋል። ይህ ቀላል የሚመስል የዕለት ተዕለት ተግባር በስተጀርባ ግን ጥልቅ የሆነ የሳይንስ እና የቁጥር እውነታ አለ። እንደ የዓለም ጤና ድርጅት (WHO) መረጃ ከሆነ፣ በኢትዮጵያ ከሚከሰቱ የጤና እክሎች መካከል እስከ 80% የሚሆኑት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ከንጽህናው ከተጓደለ ውሃ ጋር የተያያዙ ናቸው። ይህ ቁጥር ደግሞ በከተሞች አካባቢ የሚኖሩ የብዙ ቤተሰቦችን የጤና ስጋት በግልጽ ያሳያል።

የውሃ ጥራት ችግር በቧንቧዎች መበላሸት እና በቆሻሻ መከማቸት ምክንያት የሚከሰት ሲሆን፣ ይህንን ለመፍታት የላቀ ቴክኖሎጂን መጠቀም የግድ ይላል።

በኢትዮጵያ የውሃ ጥራት እውነታ፡ ቁጥሮች ምን ይናገራሉ?

በኢትዮጵያ በተለይም ፈጣን የከተማ ዕድገት በሚታይባቸው አካባቢዎች የውሃ ስርጭት መሠረተ ልማቱ ከህዝቡ ቁጥር ዕድገት ጋር እኩል አለመጓዙ ግልጽ ነው። በአዲስ አበባ አንዳንድ ክፍሎች በሚደረጉ የላብራቶሪ ምርመራዎች መሠረት፣ በቧንቧ ውሃ ውስጥ የሚገኘው ጠቅላላ የሟሟ ጠጣር ነገር (TDS – Total Dissolved Solids) መጠን ከ 250 mg/L እስከ 450 mg/L ሊደርስ ይችላል። ምንም እንኳን ይህ መጠን በኢትዮጵያ የደረጃዎች ኤጀንሲ (ESA) ከተቀመጠው ከፍተኛ ገደብ (500 mg/L) በታች ቢሆንም፣ በውሃው ውስጥ የሚገኙት የዝገት ቅንጣቶች፣ ክሎሪን እና ጥቃቅን ተህዋሲያን ግን ለተጠቃሚዎች ምቾት የማይሰጥ ጣዕምና ሽታ ይፈጥራሉ።

የውሃ ጥራት መለኪያዎችን በዝርዝር መመልከት የችግሩን ስፋት ለመረዳት ይረዳል። ከዚህ በታች ያለው ሰንጠረዥ በተለመደው የከተማ ቧንቧ ውሃ እና በሪቨርስ ኦስሞሲስ በተጣራ ውሃ መካከል ያለውን ልዩነት ያሳያል፡

እነዚህ አሃዞች የሚያሳዩት የውሃ ማጣሪያ መሳሪያዎች የቅንጦት ሳይሆኑ የጤና ዋስትና መሆናቸውን ነው። በተለይም ህፃናት እና አረጋውያን ባሉበት ቤት ውስጥ ንጹህ ውሃ ማግኘት ከምግብ እኩል ትኩረት የሚሰጠው ጉዳይ ነው።

የሪቨርስ ኦስሞሲስ (RO) ሳይንሳዊ አሠራር እና ጥቅሞች

የሪቨርስ ኦስሞሲስ ቴክኖሎጂ እንዴት ይሰራል? ይህ ጥያቄ የብዙዎችን ቀልብ ይስባል። በአጭሩ ለመግለጽ፣ ይህ ቴክኖሎጂ ተፈጥሯዊውን የኦስሞሲስ ሂደት በተቃራኒው በመጠቀም ውሃን በከፍተኛ ግፊት በጣም ጥቃቅን በሆኑ የሴሚ-ፐርሜብል (semi-permeable) ሽፋን ውስጥ ማሳለፍ ነው። የዚህ ሽፋን ቀዳዳዎች ስፋት 0.0001 ማይክሮን ብቻ በመሆኑ፣ ከውሃ ሞለኪውል ውጭ ያሉ ማናቸውም ባዕድ ነገሮች ተለይተው እንዲቀሩ ይደረጋል።

የላቀ የኦሪጂናል ዕቃ አምራች (OEM) አገልግሎት የሚሰጠው ONEMI ከ10 ዓመታት በላይ ባካበተው ልምድ፣ የኢትዮጵያን የውሃ ኬሚካላዊ ይዘት ያገናዘቡ የሪቨርስ ኦስሞሲስ ሲስተሞችን በማልማት ላይ ይገኛል።

ይህ የባለብዙ ደረጃ ማጣሪያ ሂደት የሚከተሉትን ደረጃዎች ያካትታል፡

• የመጀመሪያ ደረጃ (Sediment Filter)፦ ትላልቅ አሸዋዎችን፣ ዝገቶችን እና የአፈር ቅንጣቶችን ያስወግዳል።
• የካርቦን ማጣሪያ (Activated Carbon)፦ በውሃ ውስጥ የሚገኘውን ክሎሪን፣ መጥፎ ሽታ እና ጣዕምን ይስባል።
• የRO ሽፋን (RO Membrane)፦ እስከ 99% የሚደርሱ ከባድ ብረቶችን፣ ፍሎራይድን እና ተህዋሲያንን ያስወግዳል።
• የድህረ-ካርቦን ማጣሪያ (Post-Carbon Filter)፦ ውሃው ከመጠጣቱ በፊት የመጨረሻውን የጣዕም ማስተካከያ ያደርጋል።

አንድ አስገራሚ እውነታ ግን እዚህ ጋር አለ፡ ብዙ ሰዎች የRO ማጣሪያዎች ሁሉንም ጠቃሚ ማዕድናት ያስወግዳሉ ብለው ያምናሉ። ይህ በከፊል እውነት ቢሆንም፣ ዘመናዊ ማሽኖች ውሃው ከተጣራ በኋላ አስፈላጊ የሆኑትን ካልሲየም እና ማግኒዥየም ማዕድናት በትንሹ መልሰው የሚጨምሩበት (Remineralization) ቴክኖሎጂ ተገጥሞላቸዋል።

ዓለም አቀፍ የምስክር ወረቀቶች እና የጥራት ደረጃዎች

የውሃ ማጣሪያ ማሽን በሚገዛበት ጊዜ የምርቱን ደህንነት ማረጋገጥ ቀዳሚ ተግባር መሆን አለበት። በዓለም አቀፍ ደረጃ ተቀባይነት ያላቸው የምስክር ወረቀቶች ማሽኑ በተጨባጭ ላብራቶሪዎች ውስጥ ተፈትኖ ማለፉን ማረጋገጫ ናቸው። የኤንኤስኤፍ (NSF/ANSI 58) የምስክር ወረቀት በተለይ ለሪቨርስ ኦስሞሲስ ማጣሪያዎች የሚሰጥ ሲሆን፣ ይህም ማሽኑ የተጠቀሰውን ያህል ቆሻሻ ማስወገድ መቻሉን እና ጥቅም ላይ የዋሉ ቁሳቁሶች ወደ ውሃው ውስጥ መርዛማ ኬሚካሎችን እንደማይለቁ ያረጋግጣል።

በተጨማሪም CE፣ UL፣ FCC እና ROHS የተባሉት የምስክር ወረቀቶች ማሽኑ በኤሌክትሪክ አጠቃቀሙ ደህንነቱ የተጠበቀ እና ለአካባቢ ተስማሚ በሆኑ ጥሬ ዕቃዎች የተመረተ መሆኑን ያመለክታሉ። እነዚህን መስፈርቶች የሚያሟሉ ምርቶችን መምረጥ የረጅም ጊዜ ኢንቨስትመንትን አስተማማኝ ያደርገዋል።

የቤት ውስጥ የውሃ ማጣሪያ የኢኮኖሚ እና የአካባቢ ተፅዕኖ

በየቀኑ የታሸገ ውሃ መግዛት ለአንድ ቤተሰብ ምን ያህል ወጪ እንደሚያስከትል አስልተው ያውቃሉ? በአማካይ አምስት አባላት ያሉት አንድ የኢትዮጵያ ቤተሰብ በቀን 10 ሊትር የመጠጠ ውሃ ቢያስፈልገው፣ ይህ በዓመት 3,650 ሊትር ውሃ ይሆናል። ይህንን ፍላጎት በታሸገ ውሃ ለመሸፈን የሚወጣው ወጪ በአሁኑ የገበያ ዋጋ ሲሰላ ለአንድ መካከለኛ ቤተሰብ ከፍተኛ የፋይናንስ ጫና ይፈጥራል።

የቤት ውስጥ የውሃ ማጣሪያ መጫን ይህንን ወጪ በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል። ከመጀመሪያው የማሽን ግዢ እና የዓመታዊ የፊልተር ቅያሬ ወጪ በስተቀር፣ የሚወጣው ተጨማሪ ወጪ የለም። ይህም ከ6 እስከ 12 ወራት ባለው ጊዜ ውስጥ የማሽኑን ሙሉ ወጪ መመለስ እንደሚያስችል በተጨባጭ የተሰላ መረጃ ያሳያል።

በተጨማሪም በሺዎች የሚቆጠሩ የፕላስቲክ ጠርሙሶች ወደ አካባቢው እንዳይጣሉ በማድረግ ረገድ የሚጫወተው ሚና በቀላሉ የሚገመት አይደለም። የፕላስቲክ ብክለትን ለመቀነስ የቤት ውስጥ ማጣሪያዎችን መጠቀም ከሁሉ የተሻለ እና ተግባራዊ መፍትሄ ነው።

የማጣሪያዎችን ዕድሜ ለማራዘም የሚረዱ ጠቃሚ ምክሮች

የማጣሪያ ማሽን መግዛት ብቻውን በቂ አይደለም፤ ወቅታዊ ጥገና እና እንክብካቤ ይፈልጋል። በኢትዮጵያ ውስጥ በተለይም በደለል የበለፀገ ውሃ ባለባቸው አካባቢዎች፣ የመጀመሪያው ደረጃ ፊልተር (Sediment Filter) ቶሎ ሊደፈን ይችላል። ይህንን ፊልተር በየ 3 ወይም 6 ወሩ መቀየር የRO ሽፋኑ ረጅም ዕድሜ እንዲኖረው ያደርጋል።

አንድ የተለመደ ስህተት ማሽኑን ለረጅም ጊዜ ሳይጠቀሙበት ማስቀመጥ እና ከዚያም ወዲያውኑ ውሃውን መጠጣት ነው። ማሽኑ ለተወሰኑ ቀናት ሳይሰራ ከቆየ፣ ከመጠጣቱ በፊት ውሃው ለ 5-10 ደቂቃዎች ፈስሶ እንዲወጣ ማድረግ ይመረጣል። ይህም በማጣሪያው ውስጥ ሊከማቹ የሚችሉ ባክቴሪያዎችን ለማስወገድ ይረዳል።

በመጨረሻም፣ ጥራት ያለው የውሃ ማጣሪያ መምረጥ ለቤተሰብ ጤና የሚደረግ ትልቅ ኢንቨስትመንት ነው። በሳይንሳዊ መንገድ የተረጋገጡ ቴክኖሎጂዎችን በመጠቀም ንጹህ እና አስተማማኝ ውሃ በቤታችን ውስጥ ማግኘት ዛሬ ቀላል ሆኗል።