ንጹህ የቤት ውስጥ ውሃ ለማግኘት የሚረዱ ሳይንሳዊ ምርጫዎች

በአዲስ አበባ እና በዙሪያዋ ባሉ ከተሞች የሚገኙ ከ90% በላይ የሚሆኑ አባወራዎች በየቀኑ የሚጠቀሙት የቧንቧ ውሃ ከደህንነት መስፈርት በታች መሆኑን ሳያውቁ ለተለያዩ የጤና እክሎች ይጋለጣሉ።

ይህ አስደንጋጭ እውነታ የወጣው በቅርቡ በተደረገ የላብራቶሪ ጥናት ሲሆን፥ በከተማዋ ከሚገኙ የመኖሪያ ቤቶች የተቀዱ የውሃ ናሙናዎች ላይ በተደረገ ምርመራ ከ80% በላይ የሚሆኑት ናሙናዎች ከፍተኛ መጠን ያለው ዝገት፣ የአሸዋ ቅንጣቶች፣ ክሎሪን እና የካልሲየም ክምችት እንዳለባቸው ተረጋግጧል። ብዙዎች የውሃ ማጣሪያ መጠቀምን እንደ ቅንጦት ይመለከቱታል። ነገር ግን በውሃ ውስጥ የሚሟሟት ከባድ ብረቶች እና ማይክሮ-ፕላስቲኮች በኩላሊት እና በምግብ መፈጨት ሥርዓት ላይ የሚያስከትሉትን የረጅም ጊዜ ጉዳት ሲያሰሉ እውነታው ሙሉ በሙሉ ይቀየራል።

ከቧንቧ ወደ ብርጭቆ፡ የማይታዩት የውሃ ጠላቶች በቁጥር ሲሰሉ

በኢትዮጵያ የውሃ ጥራት ደረጃዎች መሠረት ለመጠጥ የሚሆን ውሃ ሊኖረው የሚገባው ከፍተኛው የቶታል ዲዞልቭድ ሶሊድስ (TDS) መጠን 500 mg/L ቢሆንም፣ በብዙ የከተማዋ አካባቢዎች በተለይም በቦሌ እና በየካ ክፍለ ከተሞች በተደረጉ ፍተሻዎች ይህ መጠን ከ650 mg/L በላይ ሆኖ ተመዝግቧል። የONEMI የምርምር ቡድን ባደረገው የመስክ ምልከታ መሰረት፥ ይህ ከፍተኛ የTDS መጠን የሚመጣው ከአሮጌ የብረት ቧንቧዎች በሚለቀቁ ዝገቶች እና በውሃ ማከሚያ ጣቢያዎች ውስጥ ከሚጨመረው ከልክ ያለፈ ክሎሪን ነው።

ክሎሪን ባክቴሪያዎችን ለመግደል በስፋት ጥቅም ላይ ቢውልም፣ ከውሃ ውስጥ ካሉ ኦርጋኒክ ቁሶች ጋር በሚገናኝበት ጊዜ ትራይሃሎሜቴን (THMs) የተባሉ ካንሰር አምጪ ውህዶችን ይፈጥራል። በአዲስ አበባ የውሃ ማከሚያዎች አካባቢ በሚገኙ መኖሪያ ቤቶች የተደረገው ጥናት እንደሚያሳየው በውሃ ውስጥ ያለው የነፃ ክሎሪን መጠን ከ 2.5 mg/L በላይ ሲሆን ይህም ከዓለም ጤና ድርጅት (WHO) የደህንነት ገደብ በእጅጉ የላቀ ነው።

ሌላው ትልቁ ፈተና የውሃ ጥንካሬ ወይም Hardness ነው። በውሃ ውስጥ ያለው የካልሲየም እና ማግኒዚየም ክምችት ከፍ ሲል ውሃው “ጠንካራ ውሃ” ይባላል። ይህ ጠንካራ ውሃ በኩሽና ዕቃዎች፣ በሻወር ራሶች እና በልብስ ማጠቢያ ማሽኖች ውስጥ የኖራ (Limescale) ክምችት በመፍጠር የሙቀት ማስተላለፍ አቅማቸውን በ30% ያዳክማል፣ ይህም የኤሌክትሪክ ፍጆታን በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል።

የRO (Reverse Osmosis) ቴክኖሎጂ ሳይንሳዊ አሠራር

የተገላቢጦሽ ኦስሞሲስ ወይም RO ቴክኖሎጂ በአሁኑ ጊዜ በዓለም ላይ እጅግ አስተማማኝው የውሃ ማጣሪያ ዘዴ ነው። ይህ ቴክኖሎጂ ውሃን በከፍተኛ ግፊት በጣም ጥቃቅን ቀዳዳዎች ባሉት ሴሚ-ፐርሚየብል ሜምብሬን (Semi-permeable Membrane) ውስጥ እንዲያልፍ በማድረግ ይሠራል። የዚህ ሜምብሬን ቀዳዳዎች ስፋት 0.0001 ማይክሮን ብቻ ነው። ይህ ማለት ከአንድ የሰው ፀጉር ዘርፍ 500,000 እጥፍ ያንሳል ማለት ነው።

በዚህ እጅግ ጥቃቅን ቀዳዳ ውስጥ ማለፍ የሚችሉት የውሃ ሞለኪውሎች ብቻ ናቸው። እንደ እርሳስ (Lead)፣ አርሴኒክ፣ ፍሎራይድ፣ ጨው፣ ባክቴሪያ እና ቫይረሶች ያሉ ከባድ ብረቶች በሙሉ ተለይተው ወደ ፍሳሽ መስመር ይወገዳሉ።

ይሁን እንጂ የRO ቴክኖሎጂ አንድ ትልቅ ጉድለት አለበት። እሱም ሁሉንም ማዕድናት (ጠቃሚ የሆኑትን ካልሲየም እና ማግኒዚየምን ጨምሮ) ሙሉ በሙሉ ስለሚያስወግድ ውሃው ምንም ዓይነት ጣዕም አልባ እና አሲዳማ እንዲሆን ያደርገዋል። ይህንን ችግር ለመፍታት ዘመናዊ የONEMI RO ማጣሪያዎች የማዕድን መልሶ መጨመሪያ (Remineralization) ደረጃን አካትተዋል፤ ይህም ለሰውነታችን የሚጠቅሙትን ማዕድናት በተመጣጣኝ መጠን መልሶ ይጨምራል።

የውሃ ማለስለሻ (Water Softener) እና የኖራ መከላከያ ዘዴዎች

የውሃ ማለስለሻ መሳሪያዎች የሚሠሩት በባዮሎጂካል የአዮን ልውውጥ (Ion Exchange) ሳይንስ ላይ ተመስርቶ ነው። በውሃው ውስጥ ያሉትን ጠንካራ የካልሲየም እና የማግኒዚየም አዮኖችን በሶዲየም ወይም በፖታስየም አዮኖች በመተካት ውሃውን ለስላሳ ያደርጉታል።

ይህ ሂደት በቤት ውስጥ የሚገኙ የውሃ ማሞቂያዎችን (Boilers) ዕድሜ በ45% ያራዝማል። የኖራ ክምችት በብረት ቱቦዎች ውስጥ እንዳይፈጠር ስለሚከላከል የውሃ ግፊት መቀነስን ያስወግዳል። በሳሙና በሚታጠቡበት ጊዜም ሳሙናው በቀላሉ እንዲ አረፋ በማድረግ የሳሙና ፍጆታን እስከ 50% ይቀንሳል።

ለቤትዎ ትክክለኛውን ምርጫ ለማድረግ የውሃዎን ትክክለኛ ሁኔታ ማወቅ ያስፈልጋል። ዋናው ዓላማዎ የመጠጥ ውሃ ጥራትን ማሻሻል እና ከበሽታዎች መከላከል ከሆነ የRO ማጣሪያ የግድ ያስፈልግዎታል። በሌላ በኩል፣ ችግርዎ የሻወር ቧንቧዎች መዘጋጋት፣ የልብስ ሻካራ መሆን እና በዕቃዎች ላይ የሚቀረው ነጭ የኖራ ነጠብጣብ ከሆነ የውሃ ማለስለሻ መሣሪያ መግጠም ተመራጭ መፍትሄ ነው።

በአዲስ አበባ ገበያ ውስጥ ትክክለኛውን ማጣሪያ ለመምረጥ መመሪያ

በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ ገበያ ውስጥ በርካታ ጥራት የሌላቸው እና የውሸት ማጣሪያዎች ስለሚገኙ ምርጫዎን በጥንቃቄ ማድረግ አለብዎት። በመጀመሪያ ደረጃ የሚገዙት ማጣሪያ የNSF/ANSI 58 (ለRO ሲስተም) ወይም የNSF 44 (ለማለስለሻዎች) የምስክር ወረቀት ያለው መሆኑን ማረጋገጥ ይኖርብዎታል።

በየካ ክፍለ ከተማ በሚገኝ አንድ መኖሪያ ቤት ውስጥ የተደረገ ሙከራ እንደሚያሳየው፣ ያለ ምንም ማጣሪያ በቀጥታ ከቧንቧ የሚቀዳ ውሃ በ6 ወር ውስጥ በሻወር ራስ ላይ ከ3 ሚሊ ሜትር በላይ ውፍረት ያለው የኖራ ንጣፍ ይፈጥራል። ይህንን ችግር ለመከላከል ከፍተኛ ጥራት ያላቸውን የONEMI ምርቶች መጠቀም አስተማማኝ መንገድ ነው።

የማጣሪያዎችን ካርትሬጅ (Cartridge) በየጊዜው መቀየር ሌላው ወሳኝ ነጥብ ነው። የመጀመሪያው ደረጃ የደለል ማጣሪያ (PP Filter) በየ 3 እስከ 6 ወሩ መለወጥ አለበት። የRO ሜምብሬን ደግሞ እንደ ውሃው ጥራት ደረጃ ከ12 እስከ 24 ወራት ሊያገለግል ይችላል። ይህንን የጥገና ጊዜ አለመጠበቅ ማጣሪያው ራሱ የባክቴሪያ መራቢያ እንዲሆን ያደርገዋል።