Mbona Vichujio vya Kawaida Huvifeli Kwenye Maji ya Bonde la Ufa

Familia moja kule Milimani, Nakuru ilishangaa kuona meno ya watoto wao yakianza kubadilika rangi na kuwa ya kahawia, huku aaaa, aaaa, aaaa—kila aaaa ikionyesha jinsi walivyokuwa wakiamini wanakunywa maji safi kabisa baada ya kuyapisha kwenye kile kichujio chao cha mkaa cha bei ghali walichonunua mjini.

Walichukua sampuli ya maji hayo ya kisima na kuyapeleka maabara. Majibu yalipotoka, yalimshtua kila mtu: kiwango cha fluoride kilikuwa kimevuka 9.0 mg/L, huku chumvi ngumu (TDS) ikigonga karibu 1200 mg/L—viwango ambavyo ni hatari sana kwa afya ya binadamu kulingana na viwango vya KEBS na WHO.

Huu ndio ukweli mchungu unaowakabili wakazi wengi wa maeneo ya Bonde la Ufa, kuanzia Nakuru, Naivasha, hadi Arusha nchini Tanzania. Wengi wetu tunadhani kuwa maji yakionekana meupe na safi kwenye glasi, basi yanafaa kunyweka. Lakini chini ya ardhi ya volkeno ya ukanda huu, kuna siri nzito ya kikemia ambayo vichujio vya kawaida vya mkaa (carbon filters) havina uwezo wa kuigusa hata kidogo.

Kwanini Kichujio Chako cha Mkaa Hakifanyi Kazi Hapa?

Ni rahisi sana kudanganyika na muonekano wa maji. Vichujio vya mkaa vilivyozoeleka kwenye mitungi au vile vinavyofungwa kwenye mabomba (faucet filters) vilitengenezwa kwa kazi moja kuu: kuondoa harufu ya klorini, kuboresha ladha, na kunasa chembechembe kubwa kama mchanga au kutu. Vinatumia mfumo wa kunasa uchafu juu ya ngozi yake (adsorption).

Fluoride na chumvi za calcium au magnesium zilizoyeyuka (ambazo hufanya maji kuwa magumu au “hard water”) zipo katika mfumo wa ioni ndogo sana za kikemia. Ioni hizi ni ndogo kiasi kwamba zinapita katikati ya matundu ya mkaa kama vile upepo unavyopita kwenye chujio la chai. Ukipitisha maji yenye fluoride ya 8.0 mg/L kwenye kichujio cha mkaa, yatatoka upande wa pili yakiwa na kiwango kile kile cha 8.0 mg/L, labda tu yatakuwa na ladha nzuri kidogo ya kupoteza harufu ya matope.

Hapa ndipo watu wengi wanapofanya makosa makubwa ya kiufundi. Wanatumia mamilioni ya shilingi kuchimba visima virefu, kisha wanaweka mfumo rahisi wa gravity filter au sediment filter wakiamini wametatua tatizo la maji. Baada ya miaka miwili au mitatu, wanaanza kuona mabomba ya maji ya moto yakiziba kwa chokaa, aaaa, aaaa, aaaa—na mbaya zaidi, meno ya watoto wao wadogo yakianza kuharibika kabisa (dental fluorosis) au kupata maumivu ya viungo (skeletal fluorosis).

Uchambuzi wa Kemikali: Viwango vya Maji vya Bonde la Ufa vs Viwango vya KEBS

Ili uelewe ukubwa wa tatizo hili, hebu tuangalie takwimu halisi za kijiolojia za ukanda huu. Udongo wa Bonde la Ufa una asili ya miamba ya volkeno ambayo ina madini mengi ya fluorine. Maji ya mvua yanapoingia ardhini na kukaa kwa muda mrefu, yanayeyusha madini haya na kuongeza viwango vya chumvi na fluoride kwenye vyanzo vya maji vya chini ya ardhi.

Hapa chini kuna jedwali linaloonyesha viwango vya kawaida vya kemikali hizi kwenye visima vingi vya maeneo haya ikilinganishwa na viwango vinavyoruhusiwa na Shirika la Viwango la Kenya (KEBS) pamoja na Shirika la Afya Duniani (WHO):

Kama unavyoona kwenye jedwali hilo, viwango vya fluoride kwenye maeneo kama Naivasha au Arusha vinaweza kufikia hadi mara kumi ya kiwango salama kinachopendekezwa na wataalamu wa afya. Hili si jambo la kufanyia mchezo au kujaribu kutatua kwa kutumia mitungi ya plastiki ya kununua barabarani.

Reverse Osmosis: Sayansi ya Kweli Inayookoa Afya Yako

Sasa, ikiwa mkaa haufanyi kazi, ni teknolojia gani inayoweza kupambana na adui huyu wa kemikali? Jibu ni Reverse Osmosis (RO).

Mifumo ya Reverse Osmosis haitegemei tu kunasa uchafu kwa kutumia kemikali; inatumia shinikizo kubwa la maji kusukuma molekuli za maji kupitia utando maalum (semi-permeable membrane) wenye matundu madogo sana ya kiwango cha 0.0001 microns. Utando huu ni mdogo kiasi kwamba unaruhusu tu molekuli safi za maji kupita, huku ukiacha nyuma karibu 95% hadi 99% ya madini yote yaliyoyeyuka, ikiwa ni pamoja na fluoride na chumvi ngumu.

Hapa ndipo mifumo ya kisasa ya ONEMI inapoingia kati kusaidia familia na biashara. Kwa kutumia teknolojia hii ya hali ya juu, maji yanayotoka kwenye visima vyenye chumvi nyingi yanageuzwa kuwa maji laini, matamu, na salama kabisa kwa kunywa bila kuhitaji kuchemshwa au kuongeza kemikali nyingine hatari.

Hata hivyo, kuna changamoto moja ya kiufundi ambayo ni lazima tuwe waaminifu kuieleza: mifumo ya RO inazalisha maji taka (wastage water) wakati wa mchakato wa kuchuja. Hii ni kwa sababu utando wa RO unahitaji kujisafisha mara kwa mara ili kuzuia madini yaliyochujwa yasizibe matundu yake. Lakini ukiangalia faida ya kuwa na maji salama yasiyo na fluoride dhidi ya kupoteza kiasi kidogo cha maji ambacho kinaweza kutumika kumwagilia bustani au kusafisha vyoo, ni wazi kuwa teknolojia hii haina mbadala wa kuaminika.

Jinsi ya Kuchagua Mfumo Sahihi wa Kuchuja Maji Nyumbani Kwako

Kabla ya kukimbilia sokoni kununua mtambo wowote wa kusafisha maji, hatua ya kwanza kabisa inapaswa kuwa kufanya vipimo vya maabara. Huwezi kutibu ugonjwa usioujua. Chukua sampuli ya maji yako ya kisima, ipeleke kwenye maabara iliyoidhinishwa na KEBS ili upate ripoti kamili ya kemikali na bakteria waliomo.

Mara baada ya kupata ripoti hiyo, utagundua kuwa kama TDS yako ipo juu ya 500 mg/L au fluoride ipo juu ya 1.5 mg/L, basi huna budi kuwekeza kwenye mfumo thabiti wa Reverse Osmosis wa ONEMI. Hakikisha mfumo unaochagua una hatua kadhaa za uchujaji (multi-stage filtration) ikiwa ni pamoja na chujio la awali la kuzuia mchanga (sediment filter), chujio la kaboni, utando wa RO, na hatua ya mwisho ya kuongeza madini muhimu (re-mineralization filter) ili kurudisha ladha asili ya maji.

Kumbuka, uwekezaji kwenye maji safi si gharama, bali ni bima ya afya ya muda mrefu kwa familia yako. Meno ya watoto wako yakishaharibika kwa fluoride, hakuna dawa ya mswaki inayoweza kurudisha rangi yao ya asili ya weupe. Kinga daima ni bora kuliko tiba.