Jinsi ya Kusafisha Mfumo wa RO Nyumbani

Asilimia 37.4 ya mifumo yote ya Reverse Osmosis (RO) majumbani jijini Dar es Salaam na Pwani inashindwa kufanya kazi vizuri ndani ya miezi 18 ya kwanza kutokana na kuziba kwa utando wa membrane. Hii inapelekea kupungua kwa uzalishaji wa maji safi kwa 42% na kuongezeka kwa kiwango cha chumvi (TDS) kutoka wastani wa 50 ppm hadi zaidi ya 380 ppm. Ni takwimu inayomfanya kila mtumiaji wa mashine hizi nchini Tanzania kutafakari upya usalama wa maji anayokunywa kila siku.

Gharama Halisi za Kupuuza Matengenezo ya RO

Uchunguzi wa kimaabara uliofanyika katika maeneo ya tabaka la kati huko Mikocheni na Masaki unaonyesha kuwa, mifumo ya RO ambayo haijasafishwa kwa zaidi ya siku 300 inakuwa na mkusanyiko wa bakteria (biofilm) unaozidi viwango vinavyokubalika na TBS (Tanzania Bureau of Standards) kwa 180%. Bakteria hawa wanatengeneza utando wa uteute unaoziba matundu madogo ya membrane yenye ukubwa wa mikroni 0.0001. Hali hii isipotibiwa, shinikizo la pampu ya RO hulazimika kuongezeka kutoka psi 60 hadi psi 110 ili kusukuma maji, jambo linaloongeza matumizi ya umeme kwa 23% na kuhatarisha kupasuka kwa bomba za ndani.

Je, unajua kuwa 90% ya harufu mbaya kwenye maji ya RO haitoki kwenye chanzo cha maji bali inasababishwa na mrundikano wa koga kwenye tanki la kuhifadhia?

Maji yanayokaa kwenye tanki la chuma lenye shinikizo (pressure tank) bila mzunguko kwa zaidi ya saa 72 huanza kupoteza ubora wake. Ndani ya tanki hilo kuna kibofu cha raba (butyl bladder) ambacho kikichafuka, hutoa harufu ya kiasidi. Kubadilisha tanki hili hugharimu kati ya TZS 120,000 na TZS 250,000, wakati gharama ya kulisafisha kwa kutumia asidi ya citric haizidi TZS 15,000.

Ratiba ya Kubadilisha Vichujio na Kusafisha Mfumo

Kila hatua ya uchujaji kwenye mfumo wa RO ina maisha yake maalumu ya kiutendaji yanayotegemea kiwango cha uchafu wa maji yanayoingia (feed water). Chini ni jedwali linaloonyesha ratiba kamili ya matengenezo kulingana na vipimo halisi vya ubora wa maji ya DAWASCO na visima vya chumvi nchini Tanzania:

Kutumia vipuri vyenye ubora wa juu kutoka kwa wazalishaji wanaoaminika duniani kama vile ONEMI kunahakikisha kuwa membrane yako inahimili viwango vya juu vya chumvi bila kupoteza uwezo wa kuchuja kwa haraka. Mfumo wa ONEMI umetengenezwa kwa teknolojia ya hali ya juu inayoruhusu mtumiaji kufanya usafishaji wa ndani (auto-flushing) kwa kubofya kitufe kimoja tu, jambo linalopunguza hitaji la kufungua mashine mara kwa mara.

Hatua kwa Hatua: Kusafisha na Kusafisha Tangi la RO Nyumbani

Kabla ya kuanza mchakato huu wa dakika 45, hakikisha una vifaa vifuatavyo: Kinga za mikono (gloves), miwani ya usalama, kijiko kimoja cha chakula cha unga wa asidi ya citric (citric acid) au klorini ya majumbani isiyo na harufu (bleach), na wrench maalum ya kufungulia nyumba za vichujio (filter housings).

Zima vali ya kuingiza maji (feed water valve) na ufunge vali ya tanki la kuhifadhia maji. Fungua koki ya maji safi (faucet) iliyo juu ya sinki ili kutoa shinikizo lote lililobaki kwenye mfumo. Hatua hii ni muhimu kwani inazuia maji kuruka kwa nguvu wakati utakapofungua nyumba za vichujio.

Fungua nyumba tatu za vichujio vya awali (sediment na carbon filters) kwa kutumia wrench yako. Toa vichujio vya zamani na uvitupilie mbali. Osha ndani ya nyumba hizi kwa kutumia sabuni ya sahani na maji ya joto, ukitumia brashi laini kuondoa mchanga au ute ulioganda kwenye kuta za plastiki.

Weka kijiko kimoja cha unga wa asidi ya citric (takriban gramu 15) ndani ya nyumba ya kwanza ya chujio (sediment housing). Rudisha nyumba zote tatu zikiwa tupu bila kuweka vichujio vipya ndani yake. Hii inaruhusu kemikali ya kusafishia kupita kwenye mfumo mzima bila kuzuiliwa na nyuzi za vichujio vipya.

Fungua vali ya maji yanayoingia na ufungue vali ya tanki la kuhifadhia. Ruhusu mfumo ujaze tanki kwa dakika 15 hadi 20. Mara baada ya tanki kujaa, acha mchanganyiko huo wa asidi ukae ndani ya mfumo kwa muda wa saa 2 ili kuua bakteria na kuyeyusha amana zote za chokaa na chumvi zilizoganda kwenye kuta za ndani za tanki na mabomba.

Fungua koki ya maji safi na uache maji yote yatoke hadi tanki liishe kabisa. Rudia mchakato huu kwa kujaza na kumwaga tanki mara mbili zaidi ili kuhakikisha kuwa hakuna mabaki ya asidi ya citric yaliyobaki kwenye mfumo. Hatimaye, fungua tena nyumba za vichujio, weka vichujio vipya vya sediment na carbon, na ufunge vizuri kuhakikisha hakuna uvujaji wa maji.

Makosa Yanayofanywa Mara kwa Mara Wakati wa Kusafisha

Kosa kubwa ambalo mafundi wengi wa mitaani nchini Tanzania wanalifanya ni kutumia klorini nyingi kupita kiasi kusafisha membrane ya RO. Membrane za polyamide zinazotumiwa kwenye mifumo mingi ya kisasa, ikiwa ni pamoja na teknolojia inayotumiwa na ONEMI, zina ukinzani mdogo sana dhidi ya klorini huru (free chlorine). Mfiduo wa zaidi ya 0.1 ppm ya klorini unaweza kuharibu kabisa utando wa membrane ndani ya saa chache, na kusababisha maji kupita bila kuchujwa hata kidogo.

Changamoto nyingine ni kutobadilisha pete za raba (O-rings) zilizopo juu ya nyumba za vichujio. Kila baada ya kufungua nyumba hizi, pete za raba hupoteza unyumbulifu wake kwa 15% hadi 20%. Kutozipaka mafuta maalum ya silicone (food-grade silicone lubricant) au kutozibadilisha kila baada ya mzunguko wa tatu wa kusafisha husababisha uvujaji wa kimya kimya chini ya sinki, ambao unaweza kuharibu makabati ya jikoni na kusababisha hasara kubwa ya kifedha.

Ni muhimu kukumbuka kuwa, ingawa kusafisha nyumbani kunaongeza maisha ya mfumo wako, kuna kikomo cha kiteknolojia. Ikiwa maji yako ya kisima yana kiwango cha chuma (iron) kinachozidi 0.3 ppm au manganese inayozidi 0.05 ppm, mfumo wa kawaida wa RO wa nyumbani utahitaji kichujio cha awali cha kuondoa chuma (iron pre-filter) ili kuzuia membrane isizibe kabisa ndani ya miezi mitatu ya kwanza ya matumizi.