한국어
Geçen ay Kadıköy Moda’da 1988 yapımı 12 daireli bir apartmanın bodrum katındaki ana su saatinin hemen arkasına takılan paslanmaz çelik filtre, montajdan tam 18 gün sonra tıkandı ve tüm binanın su basıncını 1.2 bar seviyesine kadar düşürdü.
Daire sakinleri kombilerinin çalışmadığından ve duşta suyun adeta damladığından şikayet ediyordu. Tesisatçı çağırdılar, belediyenin ana şebeke basıncını düşürdüğünü sandılar, hatta hidrofor motorunun yandığını düşünenler oldu. Oysa sorun çok basitti: İstanbul’un eskiyen pik döküm ana şebeke borularından kopan milimetrik pas pulları ve İSKİ’nin mahalledeki boru yenileme çalışması sonrası boru hattına kaçan ince kum, doğrudan filtre gözeneklerini tıkamıştı. Üstelik apartman yönetimi, debi ihtiyacını hesaba katmadan sadece boru çapına bakarak 1 inçlik standart bir filtre seçmişti. Saatte 4.2 ton su çekmeye çalışan 12 daire, filtrenin dar boğazına takılmıştı.
Yönetici Özeti
- Türkiye genelindeki şebeke sularında milimetrik pas, mil ve kum tortularını engellemek için apartman girişlerinde mutlaka 20 ila 40 mikron hassasiyetinde filtreler tercih edilmelidir.
- Daire başı saatlik anlık tüketim 0.25 m³ (ton) kabul edilerek, 10 daireli bir bina için bypass hatlı ve minimum 3 m³/saat debi kapasiteli sistemler kurulmalıdır.
- Sadece mikron hassasiyetine bakarak filtre seçmek basınç kaybı yaratır; yıkanabilir mekanik ön tortu filtreleri ile derinlik filtreleri kombine edilmelidir.
Birçok apartman yöneticisi veya müstakil ev sahibi, su saati öncesine tortu filtresi taktırırken sadece tesisatçının elindeki malzemeye güvenir. Sonuç ise genellikle iki ayda bir çamurla kaplanan yıkanamaz kartuşlar, banyo bataryalarının perlatörlerinde biriken kum taneleri ve kireç çözücü kimyasallara rağmen bozulan pahalı kombi eşanjörleridir.
Türkiye Şebeke Sularının Mikron Seviyesindeki Gerçek Analizi
Belediye arıtma tesislerinden çıkan su, TS 266 standartlarına uygun olsa da evinize ulaşana kadar kilometrelerce uzunluktaki asbestli, pik döküm veya PVC borulardan geçer. Özellikle yaz aylarında yaşanan bölgesel su kesintileri sonrasında borularda oluşan vakum etkisi, çevredeki tüm yeraltı çamurunu ve kili boru çatlaklarından içeri çeker. Sular kesilip tekrar geldiğinde musluktan akan o sarı-kahverengi suyun sebebi tam olarak budur.
Şebeke suyundaki bu kaba kirleticilerin boyutları homojen değildir:
- Kaba Kum ve Çakıl: 100 – 500 mikron arası (Genellikle su saati süzgecinde takılır ancak süzgeci hızla tıkar).
- Pas Pulları ve Metal Parçacıkları: 50 – 150 mikron arası (Eski demir borulardan kopar, kombi ve çamaşır makinesi ventillerini bozar).
- İnce Mil ve Kil: 5 – 40 mikron arası (Suyu bulanık gösterir, kartuşlu filtreleri en hızlı tıkayan maddedir).
- Kollajen Yapılar ve Algler: 1 – 10 mikron arası (Su depolarında üreyen mikroorganizmaların kalıntılarıdır).
Eğer bina girişinde 5 mikronluk aşırı hassas bir iplik filtre kullanırsanız, ilk şebeke dalgalanmasında filtre tamamen bloke olur. ONEMI arıtma uzmanlarının saha mühendisliği verilerine göre, Türkiye’deki evsel su şebekelerinde en optimum çalışma verimi 20-40 mikron aralığındaki gözenek genişliğine sahip, geri yıkanabilir mekanik filtrelerle elde edilmektedir. Bu mikron aralığı, tesisatı korurken su basıncında hissedilir bir düşüş yaratmaz.
Su Saati Öncesi Kullanılan Tortu Filtresi Teknolojileri
Piyasada ucuz pirinç gövdeli “Y tipi” pislik tutuculardan, endüstriyel tip tam otomatik diskli filtrelere kadar düzinelerce seçenek bulabilirsiniz. Ancak apartman dairesi veya villa girişleri için kullanılabilirliği kanıtlanmış üç ana teknoloji vardır. Bunların çalışma prensiplerini ve işletme maliyetlerini bilmeden karar vermek, uzun vadede bütçenize ciddi zarar verir.
Y tipi pislik tutucular sadece 100 mikron ve üzerindeki çok kaba taşları tutabilir. İçindeki gözenekli metal süzgeç ince kumu ve mili asla engellemez. Bu yüzden bu aparatlar tek başına bir tortu filtresi değil, sadece pompayı koruyan kaba bir bariyerdir.
| Filtre Teknolojisi | Mikron Hassasiyeti | Ortalama Ömrü | Basınç Kaybı (Bar) | Bakım Gereksinimi | İlk Yatırım Maliyeti |
|---|---|---|---|---|---|
| Yıkanabilir Paslanmaz Çelik | 40 – 50 Mikron | 5 – 10 Yıl | 0.1 – 0.2 | Ayda bir tahliye vanası açılır | Orta |
| Spun (Eriyik Üfleme) PP | 1 – 5 Mikron | 1 – 3 Ay (Tek kullanımlık) | 0.4 – 0.9 | Tamamen değiştirilir | Düşük (Sürekli sarf gideri) |
| Yıkanabilir Diskli Filtre | 20 – 100 Mikron | 3 – 5 Yıl | 0.2 – 0.3 | Sökülüp diskler yıkanır | Yüksek |
| Yıkanabilir Naylon File | 80 Mikron | 1 – 2 Yıl | 0.1 | Manuel temizlik gerekir | Çok Düşük |
PP Spun (iplik veya elyaf) filtreler mükemmel bir süzme kalitesi sunar ancak doğrudan şebeke girişine takıldıklarında ömürleri çok kısadır. İstanbul, Ankara veya İzmir gibi büyükşehirlerde, su kesintisi sonrası gelen çamurlu su tek bir gecede bu filtreleri kullanılmaz hale getirebilir. Bu nedenle akıllıca tasarlanmış sistemlerde, önce 40 mikronluk paslanmaz çelik bir mekanik filtre, hemen arkasına ise daha hassas filtreleme yapan derinlik filtreleri yerleştirilir.
Bina Girişlerinde Debi ve Basınç Kaybı Hesaplama Formülü
Tesisatçıların yaptığı en büyük hata, boru çapı 1 inç ise doğrudan 1 inçlik filtre gövdesi takıp geçmektir. Oysa filtrenin bağlantı çapı ile içinden geçirebileceği su hacmi (debi) her zaman doğru orantılı değildir. Saatte kaç ton suya ihtiyacınız olduğunu hesaplamadan takılan her filtre, akşam saatlerinde evinizde duş alırken suyunuzun kesilmesine neden olur.
Pratik bir apartman debi hesabı şu formülle yapılır:
Q (Toplam Debi) = Daire Sayısı × 0.25 m³/saat × Eşzamanlılık Faktörü
Buradaki eşzamanlılık faktörü, binadaki tüm dairelerin aynı anda musluğu açmayacağı gerçeğine dayanır. 10 daireli bir apartman için eşzamanlılık faktörü genellikle 0.45 civarındadır. Bu durumda: 10 × 0.25 × 0.45 = 1.125 m³/saat sürekli debi ihtiyacı ortaya çıkar. Ancak anlık dalgalanmaları ve filtre kirlendikçe oluşacak basınç kaybını absorbe etmek için bu değerin en az 2 katı kapasitede bir filtre seçilmelidir. Yani 10 daireli bir bina için saatte en az 2.5 – 3 ton (m³) su geçirebilen bir tortu filtresi şarttır.
Su basıncınız 3 barın altındaysa filtre seçimi daha da kritik hale gelir. Filtre üzerinde oluşan her 0.5 bar basınç kaybı, üst katlardaki dairelerin hidrofor olmadan su alamaması demektir. ONEMI mühendisleri, özellikle eski binalarda su saati öncesi filtre montajı yapılırken giriş ve çıkış hatlarına mutlaka gliserinli manometre takılmasını öneriyor. Bu sayede filtrenin ne kadar tıkandığını, iki manometre arasındaki basınç farkından (ΔP) anında görebilirsiniz. Fark 0.8 barı geçtiğinde temizlik zamanı gelmiş demektir.
Saha Deneyimi: Montaj Esnasında Hayat Kurtaran İpuçları
Filtrenizi ne kadar kaliteli seçerseniz seçin, yanlış montaj ve bypass hattı eksikliği yüzünden bir gün susuz kalabilirsiniz. Tesisat ustaları genellikle uğraşmamak için filtreyi doğrudan ana borunun üzerine kesip takar. Bypass hattı yapılmayan sistemlerde, filtre temizliği veya kartuş değişimi yaparken tüm binanın suyunu kesmek zorunda kalırsınız.
Doğru bir su saati öncesi filtre kurulum şeması şu şekilde olmalıdır:
- Ana Vana: Şebekeden gelen suyu tamamen kesmek için.
- Çekvalf: Filtrelenmiş suyun şebekeye geri kaçmasını engellemek için.
- Bypass Vanası ve Hattı: Filtre bakımdayken suyun kesintisiz akması için yan yol.
- Filtre Giriş-Çıkış Manometreleri: Tıkanıklık derecesini ölçmek için.
- Tahliye Vanası: Filtre altındaki biriken çamuru kanalizasyona veya bir kovaya deşarj etmek için.
Daire içi su arıtma cihazı kullananların düştüğü en büyük yanılgı, “Nasılsa tezgah altında filtrem var, bina girişine gerek yok” düşüncesidir. Oysa şebekeden gelen kaba tortu, evinizdeki hassas membran filtrenin ve karbon filtrelerin gözeneklerini birkaç haftada tıkayarak arıtma cihazınızın ömrünü yarı yarıya düşürür. Bina girişine takılacak 40 mikronluk mekanik bir ön filtre, evinizdeki pahalı su arıtma cihazının membran ömrünü en az 2 kat uzatır.
Eğer filtrenizi kendiniz temizleyecekseniz, asla deterjan veya sert kimyasallar kullanmayın. Paslanmaz çelik filtre süzgecini temizlemenin en güvenli yolu, 1 litre suya 50 gram limon tuzu (sitrik asit) karıştırıp süzgeci bu suda 15 dakika bekletmektir. Bu işlem, gözeneklere yapışan kireç ve demir oksit tortularını tamamen çözer ve filtrenizi ilk günkü debi kapasitesine geri kavuşturur.